Dönem Sonu İşlemleri Nelerdir?
DÖNEM SONU İŞLEMLERİNE GENEL BAKIŞ
Updated
•10 min read
M
🇹🇷 Türkiye genelinde; yazılım ve dijital ürün geliştiren şirketler, yurt dışına uzaktan hizmet sunan profesyoneller, Teknopark firmaları, oyun stüdyoları ve mobil uygulama şirketlerine Türkçe ve İngilizce mali ve vergisel danışmanlık hizmetleri sunuyoruz. Vergi ve finansal süreçleri, iş modelinize özel olarak mevzuata tam uyumlu ve ölçeklenebilir bir yapı ile kurguluyoruz.
🇬🇧 We advise software and digital product companies, remote service providers, Technology Park entities, game studios, and mobile app businesses with bilingual (Turkish & English) tax and accounting services. Our focus is on building compliant, scalable frameworks that reduce operational friction and support sustainable growth.
📘 Insights & Publications:
https://medium.com/@evrenozmen
📩 For Online Tax Advisory & Accounting Services/Danışmanlık-Mali Müşavirlik Hizmetleri:
info@ozmconsultancy.com
DÖNEM SONU İŞLEMLERİNE GENEL BAKIŞ
İşletmelerin faaliyetlerini belirli dönemlerde raporlaması, finansal sonuçların daha anlaşılır ve analiz edilebilir hale gelmesini sağlar. Bu yaklaşım, işletmenin sürekli varsayılan ömrünü belirli periyotlara (genellikle bir yıl) ayırarak, dönemsel sonuçların tespit edilmesi üzerine kuruludur. Bu dönemsellik ilkesi, işletme sahipleri, yöneticiler, finansal kuruluşlar, ilişkili paydaşlar ve devlet açısından büyük önem taşır. Yıl sonunda oluşturulacak mali tablolar, doğru envanter, değerleme ve gerekli düzeltmelerin yapılması sayesinde gerçeğe uygun bir finansal görünüm sunar.
Aşağıda yer alan rehber; sorumlu vergicilik anlayışı çerçevesinde mali işler profesyonellerine, yıl sonunda dikkate alınması gereken temel noktaları 20 başlık altında sunmak amacıyla hazırlanmıştır. Dönem sonu işlemlerini planlarken her bir adımın dikkatle ele alınması, hem vergi mevzuatına uygunluğu hem de mali tabloların doğruluğunu destekleyecektir.
DÖNEM SONU İŞLEMLERİNDE İZLENECEK ANA ADIMLAR
Aşağıdaki tablolar, dönem sonu işlemlerini ana başlıklar altında toplar ve her bir konuya ilişkin öne çıkan kontrol noktalarını özetler. İlgili her ana başlığın altında yer alan tablolarda “İşlem Adımı” ve “Açıklama” sütunları, yapılması gereken değerlendirmeleri ve dikkat edilmesi gereken hususları yeniden yazılmış şekilde sunmaktadır.
1. KASA HESAPLARI VE İLGİLİ İŞLEMLER
| İşlem Adımı | Açıklama |
| Kasa Mutabakatı | Kasa fiili sayım tutanakları ile defter kayıtlarının karşılaştırılması, döviz kasalarının dönem sonu değerlemesinin efektif alış kuru ile yapılması |
| Sayım Farklarının Değerlendirilmesi | Sebebi belirlenemeyen fazla tutarların gelire, noksanlıkların ise Kanunen Kabul Edilmeyen Gider (KKEG) hesaplarına aktarılması |
| Yüksek Tutarların İncelenmesi | 7.000 TL (30.11.2024 itibariyle 30.000 TL) üzeri nakit hareketlerinin mevzuata uygunluğunun ve bölünmüş işlem yapılıp yapılmadığının tespiti |
| Ortaklara İlişkin İşlemler | Kayıtlarda var gözüken ancak gerçekte bulunmayan tutarların ortaklardan alacak hesaplarına yansıtılması ve gerekiyorsa adat faizi hesaplanması |
2. ALINAN VE VERİLEN ÇEKLER
| İşlem Adımı | Açıklama |
| Çek Listelerinin Kontrolü | Alınan ve verilen çeklerin listelerinin temin edilerek mizanla uyumunun denetlenmesi |
| Dövizli Çek Değerlemesi | Dövizli çeklerin dönem sonu efektif alış kuru ile değerlenmesi |
| Özün Önceliği Prensibi | Dönem sonunda bakiye veren “Verilen Çekler” hesabının senetli borç hesaplarına virmanlanması |
| Reeskont İşlemleri | Alınan çek ve senet toplamının, verilen çek ve senet toplamından fazla olması halinde TCMB avans faiz oranının dikkate alınarak reeskont uygulanması |
| Kur Farkı Faturaları | Dövize endeksli işlemlerde tahsil ve fatura tarihlerindeki kur farklarının faturalandırılması |
| İlişkili Taraf Kontrolü | Ortaklara veya ilişkili kurumlara ait çeklerin, işle ilgililiği ve örtülü kazanç/sermaye kapsamında incelenmesi |
3. BANKALAR
| İşlem Adımı | Açıklama |
| Banka Mutabakatı | Tüm banka ekstrelerinin temini, mizanla uyumunun sağlanması ve dövizli hesapların efektif alış kuru ile değerlenmesi |
| Tevkifat Yazıları | Bankalarca yıl içinde yapılan kesintilerin 193 hesapla uyumlu olup olmadığının kontrolü |
| Yüksek Bakiye Analizi | Yıl boyu yüksek tutarlı banka bakiyelerinin nedenlerinin (örn. teminat amaçlı tutulma) sorgulanması |
| Gelir Tahakkuku | Vadeli mevduat ve repo işlemlerine ilişkin dönem sonu gelir tahakkuklarının hesaplanması |
4. DİĞER HAZIR DEĞERLER
| İşlem Adımı | Açıklama |
| Kredi Kartı Alacakları | Kredi kartı ile yapılan ancak henüz tahsil edilmemiş satışların banka belgeleriyle uyumunun sağlanması |
5. MENKUL KIYMETLER
| İşlem Adımı | Açıklama |
| Liste-Mizan Uyum Kontrolü | Menkul kıymet portföyünün dönem sonu itibariyle mizanla eşleştirilmesi |
| Dövizli Kıymetler | Eurobond benzeri dövizli menkul değerlerin efektif alış kuru ile değerlenmesi |
| Hisse Senetleri | BİST’te işlem gören hisselerin satın alma maliyeti üzerinden değerlenmesi |
| Hazine Bonosu / Tahviller | Hazine bonosu ve Devlet tahvillerinin borsa rayici ile değerlenmesi |
| Rayici Olmayan Kıymetler | Borsa rayici bulunmayan menkul değerlerde vade sonuna göre gelir tahsisi yapılarak değerlemenin uygulanması |
| İlişkili İhraçlar | İlişkili taraflarca çıkarılan kıymetlerin emsallere uygun fiyatlandığının teyidi |
| Kar/Zarar Kontrolleri | Menkul kıymet satış kar/zararlarının ilgili hesaplarda doğruluk kontrolü |
6. ALICILAR VE SATICILAR
| İşlem Adımı | Açıklama |
| Hareketsiz Cari Hesaplar | Uzun süre işlem görmeyen hesapların nedeni ve mahiyetinin incelenmesi |
| Ters Bakiye Analizi | Ters bakiye veren hesapların avans hesaplarına aktarılması |
| İlişkili Firma Alacakları | İlişkili kişi veya kurumlardan olan ve uzun süre tahsil edilmeyen alacaklarda vade farkı hesaplanması gerekliliği |
| Şüpheli Alacak Kontrolü | Uzun süredir tahsil edilmeyen yüksek tutarlı alacaklarda dava/icra sürecinin başlatılıp başlatılmadığı ve şüpheli alacak karşılığı ayrılıp ayrılmadığı |
| Dövizli İşlemlerde Kur Farkı | Dövizli borç ve alacakların değerlemesi, tahsilat anında kur farkı faturalarının kesilmesi |
| Damga Vergisi | Alım-satım sözleşmeleri, sipariş formlarının damga vergisine tabiiyetinin değerlendirilmesi |
| Sabit Kıymet Alımları | Sabit kıymet alımlarına ilişkin kur farklarının aktifleştirme dönemine kadar maliyete eklenmesi |
| KDV Tevkifatı | Alınan/satılan mal veya hizmetlerin tevkifat kapsamına girip girmediğinin kontrolü |
| Uluslararası Ödemeler | Yurt dışı satıcılara yapılan ödemelerde stopaj ve sorumlu KDV yükümlülüklerinin incelenmesi |
| Yıllara Sari İşler | İnşaat benzeri uzun süreli işlerin YSİ stopajına tabi olup olmadığının değerlendirilmesi |
7. ALINAN/VERİLEN DEPOZİTO VE AVANSLAR
| İşlem Adımı | Açıklama |
| Hareketsiz Avanslar | Uzun süredir işlem görmeyen depozito/avansların mahiyetinin ve borç/alacak niteliğinin belirlenmesi |
| Faturalandırma Kontrolü | Teslimi yapılan mal/hizmetler için alınan avansların faturalandırılıp faturalandırılmadığı |
| Çalışanlara Verilen Depozitolar | Personele ilişkin ödemelerin emsal bedel üzerinden faizlendirilmeye tabi olup olmadığının kontrolü |
| Örtülü Sermaye Değerlendirmesi | İlişkili şirketlerden alınan avansların örtülü sermaye kapsamında incelenmesi |
| Kambiyo Mevzuatı | Yurt dışından alınan avansların kredi sayılıp sayılmadığı ve KKDF yükümlülüğü |
8. ŞÜPHELİ VE DEĞERSİZ ALACAKLAR
| İşlem Adımı | Açıklama |
| Teminat Durumu | Şüpheli ticari alacak karşılığının teminatsız kısım için ayrılıp ayrılmadığı |
| Dava/İcra Yazıları | Dava aşamasındaki alacak tutarlarının esas alacak üzerinden karşılaştırılması |
| Dönem Uyumu | Dava/icra aşamasına gelinen alacağın aynı dönemde şüpheli alacak karşılığına konu edilmesi |
| Protesto ve Yazılı İstem | Dava ve icra yolu değmeyecek küçük tutarlar için protesto veya yazılı istem koşullarının sağlanıp sağlanmadığı |
| Tahsil Edilen Şüpheli Alacak | Tahsilat halinde vade veya kur farkının faturalandırılması ve KDV’sinin hesaplanması |
| Hesap Kapatmaları | Şüpheli alacak karşılığı ve ilgili alacak hesaplarının dönem sonunda doğru şekilde kapatılmasının sağlanması |
9. ORTAKLAR, İŞTİRAKLER, BAĞLI ORTAKLIKLAR VE PERSONEL ALACAKLARI
| İşlem Adımı | Açıklama |
| Ticari Olmayan Alacaklar | Ticari nitelikte olmayan veya teamülleri aşan alacakların adat faizi hesaplanması |
| Faiz Faturaları | Faiz faturalarının tahakkuk tarihinde düzenlenmesi ve uygulanan faizin emsallere uygunluğu |
| Kredilerin Yansıtılması | Grup şirketlerine birebir yansıtılan kredilerde tüm yükümlülüklerin eksiksiz aktarılması |
| KDV Değerlendirmesi | Yurt dışı grup şirketi alacaklarında hesaplanan faizin KDV’ye tabiiyetinin tespiti |
| Gelir Tahakkuku | Dönem sonuna kadar faturalanmamış faizlerin gelir olarak dikkate alınması |
| Personel Kredileri | Çalışanlara verilen kredilerde faizlendirme yapılıp yapılmadığının kontrolü |
10. ORTAKLARA BORÇLAR
| İşlem Adımı | Açıklama |
| Faizlerin Uygunluğu | Ortaklara veya ilişkili kişilere ödenen faizlerin emsal değerlerle uyumu |
| Vergi Yükümlülükleri | Faizin tabi olduğu stopaj ve KDV yükümlülüğünün değerlendirilmesi |
| Kambiyo Mevzuatı | Borcun sözleşme ve KKDF mevzuatına uygunluğu |
| Aktifleştirme İşlemi | Sabit kıymet alımına ilişkin faiz ve kur farklarının aktifleştirme dönemine kadar maliyete eklenmesi |
| Örtülü Sermaye Durumu | Örtülü sermaye kapsamındaki borçlanma faizlerinin yıl sonunda kâr dağıtımı stopajı ve KDV düzeltmelerinin yapılması |
11. STOKLAR
| İşlem Adımı | Açıklama |
| Kapasite Raporu Analizi | Üretim kapasitesi ile malzeme ve enerji sarfiyatının resmi kapasite raporuyla uyumunun değerlendirilmesi |
| Devir Hızı Karşılaştırmaları | Stok devir hızlarının önceki yıllarla kıyaslanarak anormal farkların araştırılması |
| Değerleme Yöntemleri | FIFO, Ortalama Maliyet gibi seçilen stok değerleme yöntemlerinin doğru uygulanması |
| Maliyet Bileşenleri | Mamul ve ticari mal maliyetlerinin doğru hesaplanması, kur farkları ve ithalat masraflarının doğru şekilde maliyete eklenmesi |
| Stok Değer Düşüklüğü | Değer düşüklüğü karşılığı ayırma koşullarının mevzuata uygunluğu, takdir komisyonu kararının varlığı |
| Sayım Farkları | Sayım sonucu ortaya çıkan fazla/noksanların gelir ya da KKEG hesaplarına doğru yansıtılması ve KDV düzeltmeleri |
| Fire Analizi | Üretim firelerinin sektör ve oda raporları ile karşılaştırılıp makuliyetinin değerlendirilmesi |
| Standart Maliyet Varyansları | Varyans farklarının stok ve satılan mal maliyeti arasında doğru dağıtıldığına ilişkin kontroller |
12. GELECEK DÖNEMLERE AİT GELİR VE GİDERLER
| İşlem Adımı | Açıklama |
| Peşin Tahsil/Ödemeler | Gelecek döneme sirayet eden gelir/giderlerin ilgili dönemlere ait kayıtlara alınması |
| Personel Menfaatleri | Sağlık sigortası gibi menfaatlerin bordroya doğru şekilde yansıtılması |
13. GİDER TAHAKKUKLARI
| İşlem Adımı | Açıklama |
| Belgesiz Giderler | Geçici vergi veya kurumlar vergisi beyanına kadar belgesi temin edilemeyen tahakkukların KKEG olarak dikkate alınması |
| Faiz Tahakkuku | Dönem sonu itibariyle var olan kredilerin faiz tahakkuklarının doğru şekilde yapılması |
14. KARŞILIKLAR
| İşlem Adımı | Açıklama |
| Faturaların Takibi | Dönem sonunda ayrılan karşılıklara ilişkin faturaların beyanname tarihine kadar temin edilip edilmediğinin kontrolü |
| Stopaj Kontrolü | Karşılığa tabi giderlerde stopaj yükümlülüğünün dönem sonunda yerine getirilmesi |
| Önceki Dönem Karşılıkları | Geçmiş dönemde KKEG yapılmış karşılıkların gerçekleşmesi halinde vergi hesabında indirim olarak dikkate alınması |
| Karşılık Uygunluğu | VUK’ta öngörülmeyen karşılıkların KKEG olarak işlenmesi |
| Dönemsellik Prensibi | Yıl kapandıktan sonra gelen faturaların yeni yıl tarihli olması halinde KDV ve gider kayıtlarının doğru döneme alınması |
15. İŞTİRAK VE BAĞLI ORTAKLIKLAR
| İşlem Adımı | Açıklama |
| İşlem İncelemeleri | İştirak ve bağlı ortaklık hesaplarındaki artış/azalışların nedenlerinin incelenmesi |
| Değerleme Esasları | Satın alınan iştiraklerin alış maliyeti üzerinden, satış durumunda oluşan kar/zararın KVK 5 kapsamında değerlendirilmesi |
16. SABİT KIYMETLER
| İşlem Adımı | Açıklama |
| Açılış Bakiyeleri | Sabit kıymet ve amortisman hesaplarının önceki dönemle tutarlılığının kontrolü |
| Sabit Kıymet Listeleri | Sabit kıymet listeleriyle muhasebe kayıtlarının karşılaştırılması |
| Maliyet Doğruluğu | Sabit kıymetlerin maliyet bedellerinin VUK hükümlerine uygun hesaplanması |
| Harcamaların Niteliği | Kıymetin fonksiyonunu artıran, ömrünü uzatan veya genişleten harcamaların sabitleştirilmesi |
| Amortisman Yöntemleri | Doğru amortisman oranlarının kullanılması, uygulanan yöntemin mevzuata uyumu |
| Satış ve Çıkış İşlemleri | Değeri kalmayan sabit kıymetlerin defterlerden doğru şekilde çıkarılması, gerektiğinde KDV düzeltmesi |
| Özel Durumlar | Örtülü sermaye ile alınan sabit kıymetlerin ilgili maliyet unsurlarının doğru muhasebeleştirilmesi, kıst amortisman uygulamalarının kontrolü |
17. BANKA KREDİLERİ VE FAİZ TAHAKKUKLARI
| İşlem Adımı | Açıklama |
| Kredi Takip Tablosu | Kullanılan kredilerin detaylı tablosunun oluşturulması ve banka sözleşmeleriyle teyidi |
| Faiz Tahakkuku Kontrolü | Dönem sonuna kadar oluşan faiz tahakkuklarının doğru hesaplanması, mükerrer kayıtların önlenmesi |
| İlişkili Kredi İşlemleri | Ortaklar veya ilişkili kuruluşlardan alınan kredilerin transfer fiyatlandırması, örtülü sermaye ve KKDF mevzuatı açısından değerlendirilmesi |
18. ÖRTÜLÜ SERMAYE
| İşlem Adımı | Açıklama |
| Günlük Bakiyeler | Ortaklar ve ilişkili kişilerden alınan borçların özsermayenin 3 katını aşıp aşmadığının günlük bazda takip edilmesi |
| Kapsam Tespiti | Banka veya benzeri kredi kurumlarından alınan borçların yarısı dikkate alınarak örtülü sermaye hesabının yapılması |
| Sonuçların Yansıması | Örtülü sermayeye konu faiz, kur farkı ve benzeri giderlerin KKEG olarak dikkate alınması, yabancı ortaklara yapılan faiz ödemelerinde kar dağıtımı stopajının değerlendirilmesi, KDV düzeltmelerinin yapılması |
19. ÖZKAYNAK HESAPLARI VE TEKNİK İFLAS
| İşlem Adımı | Açıklama |
| Özkaynak Analizi | Geçmiş dönem ve cari dönem özkaynak hesaplarının karşılaştırılması ve farkların analizi |
| Sermaye Artırımı | Sermaye artırımlarının mevzuata uygun kaydedilmesi, uzun süredir ödenmemiş sermayenin tespiti |
| Fon Hesapları | Yenileme fonu gibi hesapların kanuni şartlara uygun şekilde kullanılıp kullanılmadığı, süresi dolan fonların vergi matrahına eklenmesi |
| Teknik İflas | Özkaynak hesaplarının teknik iflas açısından analiz edilmesi |
20. İLİŞKİLİ KİŞİLERLE YAPILAN İŞLEMLER
| İşlem Adımı | Açıklama |
| İlişkili Taraf Tespiti | Ortaklar, yöneticiler veya bunlarla ilişkili kişi ve kurumlarla yapılan işlemlerin belirlenmesi |
| Fiyatlama Analizi | Bu işlemlerin emsal değerle karşılaştırılarak transfer fiyatlandırması hükümlerine uyumunun değerlendirilmesi |
| Vergisel Sonuçlar | Transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü dağıtılan kazançların KKEG olarak dikkate alınması, ilişkili taraflara tahakkuk eden faizlerin kar payı olarak değerlendirilmesi |
SONUÇ
Bu kapsamlı yol haritası, işletmelerin dönem sonu finansal raporlama süreçlerini daha güvenilir, şeffaf ve mevzuata uygun hale getirmelerine yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Tablolar halinde özetlenen her adım, dikkat edilmesi gereken vergisel, hukuki ve muhasebesel hususları ortaya koyarak, yıl sonu çalışmalarının etkin ve eksiksiz tamamlanmasını sağlar. Bu sayede, işletmeler doğru vergi hesaplaması yapabilir, yasal yükümlülüklere uyumlu kalabilir ve paydaşların ihtiyaç duyduğu doğru finansal bilgiyi sunabilir.
68 views
