Küçük Sanayi Siteleri ve Toplu İşyeri Yapı Kooperatifleri: Vergisel ve Hukuki Değerlendirme (Güncel Rehber)

Yayın Tarihi: 08.09.2019

Bu yazımızda, küçük sanayi sitesi yapı kooperatiflerinin ve toplu işyeri yapı kooperatiflerinin hem hukuki hem de vergisel konumlarını detaylı şekilde inceliyoruz. 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu ve çeşitli vergi düzenlemeleri çerçevesinde yapılan bu değerlendirme, mevcut uygulamalara ışık tutmayı amaçlamaktadır.

1. Küçük Sanayi Sitesi Yapı Kooperatiflerinin Kooperatifler Kanunu Karşısındaki Durumu

Küçük sanayi sitesi yapı kooperatifleri, faaliyetlerini 1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu ile bu çerçevede hazırlanan tip ana sözleşmeye uygun şekilde yürütmek zorundadır.

Toplu işyeri yapı kooperatiflerinin ana sözleşmesinin 6. maddesinde kooperatifin amacı; “ortakların işyeri ihtiyaçlarını karşılamak” olarak tanımlanırken, küçük sanayi sitesi yapı kooperatiflerinin ana sözleşmesinde ise daha detaylı bir çerçeve çizilir:

“Bu ana sözleşmede sayılan imalat ve tamiratla ilgili meslek kollarında faaliyet gösteren esnaf ve sanatkârlar ile sanayicilerin, günün icaplarına uygun modern ve teknik şartları haiz birer işyerine sahip olmalarını sağlamak ve topluluğun genel hizmetlerini karşılayacak tesisleri içine alan bir küçük sanayi sitesi meydana getirmek.”

Bu nedenle küçük sanayi sitesi yapı kooperatiflerinin hem kuruluş süreci hem de faaliyet aşamaları diğer kooperatif türlerine göre daha fazla özen ve bilgi gerektirmektedir.

Ayrıca, diğer kooperatiflerden farklı olarak küçük sanayi sitesi yapı kooperatifi kurulurken aşağıdaki belgeler de istenir:

• Vergi levhası

• Oda kayıt belgesi

Kurulması planlanan kooperatifin karma küçük sanayi sitesi mi yoksa ihtisas KSS mi olacağı da netleştirilmelidir.

2. Vergi Kanunları Karşısındaki Durumu

a. Katma Değer Vergisi (KDV) Karşısındaki Durum

3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 17/k maddesine göre, küçük sanayi sitesi kooperatiflerinin ortaklarına yaptığı arsa ve işyeri teslimleri KDV’den istisnadır.

• Bu nedenle teslimlerde KDV tahakkuku yapılmaz.

• Alımlar nedeniyle yüklenilen KDV ise maliyet unsuru olarak dikkate alınır.

• Toplu işyeri yapı kooperatifleri için bu kapsamda bir istisna mevcut değildir.

b. 7103 Sayılı Kanun ile Gelen Ek İstisnalar

21/3/2018 tarihli ve 7103 sayılı Kanun ile 3065 sayılı Kanun’un 13. maddesine eklenen (j) bendi uyarınca;

• Organize sanayi bölgeleri ve küçük sanayi siteleri için:

  • Su, kanalizasyon, doğalgaz, elektrik, haberleşme tesisleri,

  • Yol yapımı,

  • İşyerlerinin inşasına ilişkin teslim ve hizmetler, 01.04.2018 tarihinden itibaren KDV’den istisnadır.

Ancak, bu istisnadan faydalanılabilmesi için:

• Arsanın tapusunun kooperatif adına tescil edilmiş olması,

• Arsanın uygulama imar planı veya yetkili idarelerden alınmış ruhsat/onay ile küçük sanayi sitesi inşasına uygun olduğunun belgelenmesi gerekir.

Bu istisna da yine toplu işyeri yapı kooperatifleri için geçerli değildir.

c. Emlak Vergisi Kanunu Karşısındaki Durumu

Emlak Vergisi Kanunu’na göre;
Aşağıdaki yerler emlak vergisinden muaftır (kiraya verilmemeleri şartıyla):

• Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflara ait binalar,

• Organize sanayi bölgeleri,

• Serbest bölgeler,

• Endüstri bölgeleri,

• Teknoloji geliştirme bölgeleri ve

• Sanayi sitelerinde yer alan binalar.

Küçük sanayi siteleri için uygulamada bu muafiyette tereddüt bulunmazken, toplu işyerlerinin sanayi sitesi sayılıp sayılmayacağı hususunda zaman zaman farklı görüşler öne sürülebilmektedir. Bu durumda, sitenin mevcut durumuna göre açıklamalar yapılarak muafiyet hakkı kullanılmaya çalışılmaktadır.

d. Kurumlar Vergisi Kanunu Yönünden

5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 4. maddesi uyarınca, hem küçük sanayi sitesi yapı kooperatifleri hem de toplu işyeri yapı kooperatifleri;

• Kooperatif statüsünde kalmaları,

• Ortak dışı işlem yapmamaları ve

• Kar dağıtmamaları halinde
  kurumlar vergisinden muaftırlar.

e. Belediye Gelirleri Kanunu Yönünden

2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanunu ile 492 Sayılı Harçlar Kanunu kapsamında;

• Bina İnşaat Harcı ve

• Yapı Kullanma İzni Harcı muafiyetine sahiptirler.

Ayrıca:

• Kooperatiflere ait gayrimenkullerin ifraz, taksim ya da birleştirme işlemlerinden dolayı tapu harcı aranmaz.

• Küçük sanayi sitesindeki yapı ve tesislerden yapı kullanma izni harcı alınmaz.

Sonuç ve Değerlendirme

Toplu işyeri yapı kooperatifleri, her ne kadar bazı vergi avantajlarından yoksun olsalar da, uygulamada herkesin ortak olabileceği bir yapı sunmaları nedeniyle sıklıkla tercih edilmektedir.

Öte yandan, küçük sanayi sitesi yapı kooperatifleri daha fazla vergi avantajına sahip olmalarına rağmen, kuruluş süreçleri ve faaliyetleri daha teknik ve karmaşık bir yapıya sahiptir. Bu nedenle profesyonel rehberlik ve doğru mevzuat takibi bu tür kooperatifler için kritik öneme sahiptir.

Saygılarımızla,