Vadeli Çek ve Senetler Yıl Sonunda Nasıl Değerlenir?
31 Aralık'ta portföyde bulunan her çek veya senet için otomatik reeskont hesaplamak doğru değildir. Belgenin vadesi, alacak borç niteliği, üzerinde faiz oranı bulunup bulunmadığı v
Canonical URL: https://evrenozmen.com.tr/2026-yil-sonu-cek-senet-reeskontu-vuk-281-285
Son kontrol: 18 Ekim 2026
Yazar: Evren Özmen, CPA / SMMM
31 Aralık'ta portföyde bulunan her çek veya senet için otomatik reeskont hesaplamak doğru değildir. Belgenin vadesi, alacak-borç niteliği, üzerinde faiz oranı bulunup bulunmadığı ve karşı taraftaki kaydın tutarlılığı birlikte kontrol edilmelidir.
Kısa cevap
VUK 281'e göre alacaklar, VUK 285'e göre borçlar kural olarak kayıtlı değerleriyle değerlenir. Vadesi gelmemiş senede bağlı alacak ve borçlar değerleme gününün kıymetine indirgenebilir. Alacak senetlerinde reeskont uygulanırsa borç senetlerinin de aynı işleme tabi tutulması gerekir. Senette faiz oranı yazıyorsa bu oran; yazmıyorsa mevzuatta öngörülen resmi iskonto haddi esas alınır.
Vadeli çek ve senet için beş temel koşul
- Alacak veya borç senede bağlı olmalı
- Vade 31 Aralık 2026'dan sonra olmalı
- Senet işletme kayıtlarında yer almalı
- Değerleme gününde henüz tahsil veya ödeme gerçekleşmemiş olmalı
- Kullanılan faiz oranı ve gün hesabı belgelenmeli
Bir bakiyenin sadece cari hesapta vadeli görünmesi, onu senede bağlı alacak haline getirmez.
Hangi kalem nasıl incelenir?
| Kalem | Reeskont açısından ilk soru | Yaygın hata |
|---|---|---|
| Alacak senedi | Vadesi 2027'ye mi taşıyor? | Vadesi geçmiş senedi dahil etmek |
| Borç senedi | Alacak senetlerine de reeskont uygulandı mı? | Sadece vergi avantajı sağlayan tarafı kaydetmek |
| Vadeli çek | Hukuki ve vergisel niteliği uygun mu? | Bütün banka çeklerini otomatik dahil etmek |
| Dövizli senet | Kur değerlemesi ile reeskont ayrıldı mı? | Kur farkı ve faizi tek hesapta toplamak |
| Teminata verilen senet | Mülkiyet ve kayıt kimde? | Portföy dışındaki belgeyi gözden kaçırmak |
Alacak ve borç tarafında paralellik
VUK 285'in açık kuralı gereği alacak senetlerini reeskonta tabi tutan mükellefler borç senetlerini de aynı işleme tabi tutmalıdır. Yalnız alacak reeskontu giderini kaydedip borç reeskontu gelirini dışarıda bırakmak kabul edilebilir bir yöntem değildir.
Bu nedenle çalışma, yalnız müşteri senetlerinden değil, tedarikçi ve diğer senetli borçlardan oluşan ortak bir liste üzerinden yapılmalıdır.
Faiz oranı ve gün hesabı
Senette faiz oranı açıkça yazıyorsa hesapta bu oran dikkate alınır. Oran yoksa TCMB'nin resmi iskonto haddiyle ilgili güncel mevzuat ve duyuru kontrol edilir. Hesaplama dosyasında şu alanlar bulunmalıdır:
- Senet veya çek numarası
- Düzenleme ve vade tarihi
- Nominal tutar
- Para birimi
- Değerleme gününe kalan gün
- Uygulanan oran ve kaynağı
- Hesaplanan reeskont
- Muhasebe fişi numarası
Excel tablosundaki formül tek başına dayanak değildir; oran kaynağı da saklanmalıdır.
Dövizli senetlerde iki aşamalı kontrol
Dövizli senet önce VUK 280 çerçevesinde değerleme günü kuruyla ele alınır, ardından reeskont şartları ayrıca değerlendirilir. Kur farkı, senedin nominal yabancı para tutarındaki değişimden; reeskont ise vade unsurundan doğar. İki hesap ayrı gösterilmelidir.
Dövizli kasa, banka ve faturaların yıl sonu değerleme rehberi bu ilk aşamanın belge ve kur kontrolünü açıklar.
2026 kapanış kontrol listesi
- Portföy ve teminat senetleri sayımı
- Bankaya tahsile verilen çek listesi
- Vadesi geçmiş belgelerin ayrılması
- 2027 vadeli alacak ve borç senetlerinin eşleştirilmesi
- Dövizli belgelerin ayrı listelenmesi
- Faiz oranı kaynağının dosyalanması
- Alacak-borç paralellik kontrolü
- 2027 başında reeskont kayıtlarının ters çevrilmesi
Reeskont geçici bir dönem sonu değerleme kaydıdır. İzleyen dönem başında açılış ve ters kayıtların kontrol edilmemesi, aynı etkinin iki dönemde kalmasına yol açabilir.
Evren Özmen'in değerlendirmesi
Reeskont çalışmasında en sık hata formülde değil, belge evrenindedir. Bankaya verilen çek, ciro edilen senet veya tahsil edilmiş belge listede yanlış yerdeyse matematik doğru olsa da bilanço yanlış çıkar. Önce portföy hareketi, sonra vade ve oran hesabı yapılmalıdır.
Sık sorulan sorular
Vadesi geçmiş senede reeskont ayrılır mı?
Hayır. Reeskont, değerleme günü itibarıyla vadesi gelmemiş senede bağlı alacak ve borçlar için değerlendirilir.
Cari hesap alacağına reeskont uygulanabilir mi?
Sadece vadeli olması yeterli değildir. VUK 281 bakımından senede bağlı olma şartı kontrol edilir.
Alacak senetlerine reeskont uygulayıp borçlara uygulamamak mümkün mü?
Hayır. Alacak senetlerini reeskonta tabi tutan mükelleflerin borç senetlerini de aynı işleme tabi tutması gerekir.
Reeskont kaydı kalıcı gider midir?
Hayır. Dönem sonu değerlemesidir ve izleyen dönemde ters kayıtla devamlılığı sağlanır.
Senet listenizi kapanıştan önce mutabık hale getirin
Alacak ve borç senedi listenizi, vadeleri ve kullanılan oran kaynağını iletişim sayfasından paylaşabilirsiniz. Ön incelemede kapsam, vade, döviz değerlemesi ve karşılıklı kayıt kontrolü yapılır.
Resmi kaynaklar
- Vergi Usul Kanunu, Madde 281 ve 285: https://istanbul.gib.gov.tr/mevzuat/kanun/434
- 173 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği: https://gib.gov.tr/mevzuat/kanun/434/teblig/8124
- GİB, alacak ve borçların değerlenmesine ilişkin açıklamalar: https://gib.gov.tr/mevzuat/kanun/434/teblig/8030
- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası faiz ve iskonto duyuruları: https://www.tcmb.gov.tr/
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Belgenin hukuki niteliği, vadesi ve işletme kayıtları görülmeden reeskont hesabı yapılmamalıdır.
