Kooperatif Alacaklarında Temerrüt faiz oranı uygulamasının 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun temerrüt faizine ilişkin 120. maddesi hakkında
Kooperatif Gecikme Faizi
KOOPERATİF ALACAKLARINDA TEMERRRÜT FAİZ ORANI UYGULAMASININ 6098 SAYILI TÜRK BORÇLAR KANUNU’NUN TEMERRÜT FAİZİNE İLİŞKİN 120’NCİ MADDESİ KARŞISINDAKİ DURUMU
Evren ÖZMEN -Mali Müşavir
Kooperatiflerde, ortaklarla kooperatif (yönetim) arasındaki anlaşmazlıkların çoğunun, ortakların parasal yükümlülüklerini genel kurulca belirlenen zamanlarda yerine getirmemesinden kaynaklandığı görülmektedir.
Bilindiği üzere 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun 88.maddesine göre, Bakanlıkça tip (örnek) olarak hazırlanan ve bütün yapı kooperatiflerince kabul edilerek uygulanan anasözleşmenin 23/6.maddesine göre; ortakların yapacakları ödemelerin miktar, zaman ve ödeme esaslarını belirleme görev ve yetkisi genel kurula ait olup, bu yetki başka bir organ tarafından kullanılamamaktadır.
Bu nedenle kooperatiflerin her yıl yapmış oldukları genel kurullarında, çalışma programı ve tahmini bütçe kapsamında, ortakların yapacakları ödemelerin miktar, zaman ve ödeme esaslarını karara bağlamaktadırlar.
Genel kurulca ödemelere ilişkin alınan bu kararlar, ortaklarla kooperatif arasında sözleşme niteliğinde olup, iptal edilmediği sürece genel kurullara iştirak etmeyen ve muhalif olan ortakları da bağlamaktadır.
Diğer taraftan genel kurul kararlarının ortaklara tebliği de zorunlu değildir.
Genel kurul tutanağında yazılı olan, başka bir ifadeyle genel kurulca karara bağlanan temerrüt faiz oranı akdi faiz niteliğindedir.
Ödeme esasları kapsamında, ortakların belirtilen zamanlarda ödemelerini yapmamaları halinde, yani gecikmeleri durumunda uygulanacak temerrüt faizi (uygulamada buna gecikme tazminatı, vade farkı, gecikme zammı veya sadece faiz gibi ifadelerde kullanılmaktadır. Bu kavramların hukuki anlamı farklı olmakla birlikte, uygulamada hepsinin aynı anlamda kullanıldığı görülmektedir.) ödeme esasları kapsamına, kısmi yapılan ödemelerin önce faize mi, yoksa ana para borcuna mı mahsup edileceği, hangi tarihten itibaren uygulama yapılacağı vs gibi hususlar da dahildir. (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 07.07.1998 E.3370/K.5252)
Yakın zamana kadar kooperatiflerde gününde yapılmayan ödemelere uygulanacak temerrüt faiz oranı, genel kurulca belirlenen orana göre uygulanmaktaydı. Dolayısıyla kooperatifle ortak arasındaki parasal yükümlülük ile ilgili çıkan anlaşmazlıklarda genel kurul kararlarındaki temerrüt faiz oranı esas alınarak ortağın borcu hesaplanmaktaydı. (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 10.06.1997 E.4058/K.4533, (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 26.02.1996 E. 673 /K.1179)
Ancak 01/07/2012 tarihinde yürürlüğe giren 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile bu kanunun yürürlüğü ve uygulama şekli hakkındaki 6101 sayılı kanunun 7.maddesinde aynen “Türk Borçlar Kanunu’nun kamu düzenine ve genel ahlaka ilişkin kuralları ile geçici ödemelere
ilişkin 76’ncı, faize ilişkin 88’nci, temerrüt faizine ilişkin 120’nci ve aşırı ifa güçlüğüne ilişkin 138’nci maddesi görülmekte olan davalarda da uygulanır.” hükmüne yer verilmiştir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 88.maddesinde “Faiz ödeme borcunda uygulanacak yıllık faiz oranı, sözleşmede kararlaştırılmamışsa faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuat hükümlerine göre belirlenir. Sözleşme ile kararlaştırılacak yılık faiz oranı, birinci fıkra uyarınca belirlenen yıllık faiz oranının yüzde elli fazlasını aşamaz.” hükmü yer almaktadır.
Temerrüt faizine ilişkin 120.maddede ise “Uygulanacak yıllık temerrüt faizi oranı, sözleşmede kararlaştırılmamışsa faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuat hükümlerine göre belirlenir. Sözleşme ile kararlaştırılacak yıllık temerrüt faizi oranı, birinci fıkra uyarınca belirlenen yıllık faiz oranının yüzde yüz fazlasını aşamaz. Akdi faiz oranı kararlaştırılmakla birlikte sözleşmede temerrüt faizi kararlaştırılmamışsa ve yıllık akdi faiz oranı da birinci fıkrada belirtilen faiz oranından fazla ise, temerrüt faizi oranı hakkında akdi faiz oranı geçerli olur.” ifadesine yer verilmiştir.
Herne kadar kooperatiflerde genel kurul, kooperatifin en yetkili organı ise de, genel kurulun almış olduğu kararların kanuna uygun olması zorunlu bulunduğundan (KK. 53), yukarıdaki kanun hükümlerinin gözönünde tutularak karar alınması gerektiği görülmektedir. Zira son günlerde yargıya intikal eden konularda, kooperatif alacaklarında temerrüt faiz oranının Türk Borçlar Kanunu’nun yukarıdaki hükmüne göre değerlendirip karara bağlandığı görülmektedir. (Yargıtay 23. Hukuk Dairesi E. 2012/6076, K. 2013/308, Yargıtay 23. Hukuk Dairesi E. 2012/3736, K. 2012/6394)
Yukarıda konu ile ilgili birden çok madde hükmüne yer verilmiş olmakla birlikte, ilgili olan maddenin 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun temerrüt faizine ilişkin 120.maddesi olduğu anlaşılmaktadır.
Bu durumda kooperatiflerde temerrüt faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuatta, yani 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine ilişkin kanunun 2/1.maddesine göre belirlenen faiz oranının yüzde yüz fazlasını aşamayacağı sonucu ortaya çıkmaktadır. Bununla birlikte, söz konusu bu temerrüt faizinin henüz Kat Mülkiyeti Kanunu’nun uygulanmadığı durumlarda söz konusu olduğu dikkate alınmalıdır.
3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine ilişkin oranlar ise aşağıdaki gibidir.
Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizi Oranları
19.12.1984 - 31.12.1997 % 30
01.01.1998 - 31.12.1999 % 50
01.01.2000 - 30.06.2002 % 60
01.07.2002 - 30.06.2003 % 55
01.07.2003 - 31.12.2003 % 50
01.01.2004 - 30.06.2004 % 43
01.07.2004 - 30.04.2005 % 38
01.05.2005 - 31.12.2005 % 12............3095 sayılı yasa m.1
01.01.2006 -bugüne kadar % 9............Bakanlar Kurulunun 2005/9831 16.12.2005 T. kararı
Özmen Mali Müşavirlik
