Kooperatifler Kurumlar Vergisinden Nasıl Muaf Olur? (Kurumlar Vergisi Genel Tebliği Rehberi)

Kooperatifler, kural olarak kurumlar vergisi mükellefidir. Ancak Kurumlar Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Genel Tebliği'nde belirtilen şartların tamamının sağlanması halinde kurumlar vergisinden muaf olabilirler. Tebliğde açıkça belirtildiği üzere, tüketim ve taşımacılık kooperatifleri dışındaki kooperatifler belirli şartları sağlamaları halinde bu muafiyetten yararlanabilir.

Bu yazıda yalnızca Kurumlar Vergisi Genel Tebliği (Seri No:1) esas alınarak kooperatiflerin kurumlar vergisi muafiyet şartları açıklanmaktadır.

Kooperatifler Kurumlar Vergisi Mükellefi midir?

Kurumlar Vergisi Genel Tebliği'ne göre, 1163 sayılı Kooperatifler Kanununa veya özel kanunlara göre kurulan kooperatifler kurumlar vergisi mükellefidir. Tebliğ, hangi türde olursa olsun kooperatiflerin kurumlar vergisi mükellefi olarak kabul edildiğini açıkça belirtmektedir.

Ancak bazı kooperatifler, Kanunda öngörülen şartları yerine getirdikleri takdirde kurumlar vergisinden muaf tutulmaktadır.

Kurumlar Vergisi Muafiyetinin Dört Temel Şartı

Tebliğe göre kooperatiflerin kurumlar vergisinden muaf olabilmesi için ana sözleşmelerinde aşağıdaki hükümlerin bulunması ve bu hükümlere fiilen de uyulması gerekir:

• Sermaye üzerinden kazanç dağıtılmaması

• Yönetim kurulu başkan ve üyelerine kazanç üzerinden pay verilmemesi

• Yedek akçelerin ortaklara dağıtılmaması

• Sadece ortaklarla iş görülmesi

Bu şartlardan herhangi birinin ana sözleşmede yer almaması veya uygulamada ihlal edilmesi halinde muafiyetten yararlanılması mümkün değildir.

1. Sermaye Üzerinden Kazanç Dağıtılmaması

Tebliğe göre sermaye üzerinden kazanç dağıtılması sermaye şirketlerinin temel özelliklerinden biridir.

Kooperatif elde ettiği kazancı ortaklarına sermaye payları oranında dağıtırsa, sermaye şirketlerinden farkı kalmayacaktır. Bu nedenle hem ana sözleşmede buna ilişkin yasak bulunmalı hem de uygulamada gerçekten sermaye üzerinden kazanç dağıtılmamalıdır.

2. Yönetim Kurulu Üyelerine Kazanç Üzerinden Pay Verilmemesi

Kooperatif yönetim kurulu başkan ve üyelerine kazanç üzerinden hisse verilmesi de muafiyet şartlarına aykırıdır.

Tebliğ, yönetim kurulu üyelerine kazançtan pay verilmesinin sermaye şirketlerine özgü bir uygulama olduğunu belirtmektedir. Bu nedenle ana sözleşmede buna izin verilmemeli ve fiilen de uygulanmamalıdır.

3. Yedek Akçelerin Ortaklara Dağıtılmaması

Kooperatifler tarafından ayrılan yedek akçelerin;

• sermaye paylarına göre,

• işlem hacmine göre,

• başka herhangi bir esasa göre

ortaklara dağıtılması mümkün değildir.

Muafiyet için hem ana sözleşmede bu yasağın bulunması hem de uygulamada yedek akçelerin dağıtılmaması gerekir.

4. Sadece Ortaklarla İş Görülmesi

Muafiyet açısından en önemli şartlardan biri budur.

Tebliğe göre kooperatifler ortaklarının ekonomik menfaatlerini korumak amacıyla kurulduklarından faaliyetlerinin normal olarak yalnızca ortaklarla sınırlı olması gerekir. Bu nedenle hem ana sözleşmede bu hüküm bulunmalı hem de fiilen buna uyulmalıdır.

Ortak Dışı İşlem Nedir?

Tebliğ, ortak dışı işlemi oldukça geniş tanımlamaktadır.

Sadece ortak olmayan kişilerle yapılan işlemler ortak dışı işlem değildir.

Aynı zamanda ortaklarla yapılan ancak kooperatif ana sözleşmesinde yer almayan faaliyetlere ilişkin işlemler de ortak dışı işlem kabul edilmektedir.

Bu nedenle bir işlemin ortakla yapılmış olması tek başına muafiyetin korunması için yeterli değildir.

Demirbaş Satışı Ortak Dışı İşlem Sayılır mı?

Hayır.

Tebliğe eklenen düzenleme uyarınca kooperatiflerin faaliyetlerinde kullandıkları ve ekonomik ömrünü tamamlamış olan;

• demirbaşlar,

• makineler,

• teçhizat,

• taşıtlar,

• amortismana tabi benzeri iktisadi kıymetlerin

elden çıkarılması ortak dışı işlem sayılmamaktadır.

Dolayısıyla bu satışlar tek başına kurumlar vergisi muafiyetini ortadan kaldırmaz.

Üretim Kooperatiflerinde Ortak Dışı İşlem

Tebliğ üretim kooperatifleri için ayrıca açıklama yapmaktadır.

Ortaklardan alınan ürünlerin hiçbir değişiklik yapılmadan üçüncü kişilere satılması ortak dışı işlem sayılmaz.

Buna karşılık ortaklardan alınan ürünlerin işlenmesi veya niteliğinin değiştirilmesinden sonra satılması ortak dışı işlem olarak değerlendirilmektedir. Tebliğ bu durumu süt ve peynir örneği ile açıklamaktadır. Ortaklardan alınan sütün olduğu gibi satılması ortak dışı işlem sayılmazken, sütün işlenerek peynir haline getirildikten sonra satılması ortak dışı işlem kabul edilmektedir.

Muafiyetin Kaybedilmesi

Tebliğe göre aşağıdaki durumlardan herhangi biri gerçekleşirse kooperatif kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanamaz:

• Ana sözleşmede zorunlu hükümlerin bulunmaması.

• Ana sözleşmede bulunmasına rağmen fiilen uygulanmaması.

• Sermaye üzerinden kazanç dağıtılması.

• Yönetim kurulu üyelerine kazançtan pay verilmesi.

• Yedek akçelerin ortaklara dağıtılması.

• Sadece ortaklarla iş görülmesi şartının ihlal edilmesi.

Sonuç

Kurumlar Vergisi Genel Tebliği'ne göre kooperatiflerin kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanabilmesi yalnızca ana sözleşmelerine belirli hükümleri yazmalarıyla sınırlı değildir.

Aynı zamanda bu hükümlere uygulamada eksiksiz şekilde uyulması da zorunludur. Tebliğ, özellikle ortak dışı işlem kavramını geniş yorumlamakta ve fiili uygulamaya büyük önem vermektedir. Muafiyet şartlarından herhangi birinin ihlal edilmesi halinde kooperatif kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanamayacaktır.