Token nedir ve nasıl vergilendirilir?

Originally published by Evren Özmen, CPA

1. Token Nedir?

Token kavramını anlamak için kaynaklarda teknik ve işlevsel bir ayrım yapılmaktadır. Özellikle "Coin" ile "Token" arasındaki farkın anlaşılması, vergilendirme açısından kritik önem taşır.

• Teknik Tanım ve "Ada" Analojisi: Blok zincir teknolojisinde Coinler (Bitcoin, Ethereum gibi), bir okyanus üzerindeki "adalar" gibidir; o adadaki yaşamı sürdürmek için kullanılan temel para birimleridir,. Tokenlar ise bu adaların (blok zincirlerin) üzerine inşa edilen "iş yerlerinin, lokantaların veya uygulamaların" çıkardığı varlıklardır,.

• Kullanım Amacı: Tokenlar sadece ödeme aracı değildir. Bir ürün veya hizmeti kullanmak (Utility Token), bir şirketin hissesi gibi kar payı veya yönetim hakkı sağlamak (Security Token/DAO) veya dijital bir sanat eserini temsil etmek (NFT) amacıyla kullanılabilirler,,.

• Teşvik Mekanizması: Tokenlar, blok zincir sistemlerinde merkeziyetsiz yapının (aracı olmadan makinelerin birlikte çalışmasının) yürümesi için verilen "teşvik" (ödül) mekanizmasının yakıtıdır,.

2. Token ve Kripto Varlıkların Vergilendirilmesi

Vergilendirme konusunda dünya genelinde tek bir standart bulunmamakta, Türkiye'de ise henüz spesifik bir vergi kanunu olmamakla birlikte mevcut kanunlar üzerinden yorumlar yapılmaktadır.

A. Küresel Yaklaşımlar (Dünya Uygulamaları)

Dünyada vergi otoritelerinin ortak amacı bu yeni zenginleşmeyi vergilendirmektir ancak yöntemler farklılaşmaktadır:

• Vergiyi Doğuran Olay: Genel kabul gören yaklaşım, kripto paranın bir ivaz (karşılık) karşılığında elden çıkarılmasıdır. Bu; itibari paraya (Dolar, Euro vb.) dönmek, mal/hizmet almak veya bazı ülkelerde başka bir kripto varlıkla takas etmek olabilir.

• Ticari ve Arizi Kazanç Ayrımı: Birçok ülke, işlemi ticari kazanç (sık işlem yapanlar, ticari organizasyon) ve değer artış kazancı (bireysel yatırımcı) olarak ikiye ayırır.

  • İstisna: Almanya, Avusturya gibi ülkelerde bireysel yatırımcılar için genellikle 1 yıl (veya belirli bir süre) elde tutma şartıyla satış kazancı vergiden istisna tutulabilmektedir,.

• Vergi Yöntemi: Dünya genelinde baskın yöntem beyan esasıdır. Stopaj (kaynakta kesinti) uygulaması nadirdir (Hindistan gibi istisnalar hariç).

B. Türkiye Açısından Durum ve Tartışmalar

Türkiye'de Anayasa'nın "verginin kanuniliği" ilkesi gereği, şu an için token kazançlarını doğrudan tanımlayan özel bir vergi düzenlemesi bulunmamaktadır,. Mevcut durum ve tartışılan senaryolar şöyledir:

1. Nitelendirme Sorunu (Sınıflandırma) Vergilendirme yapılabilmesi için tokenın hukuken ne olduğunun (Mena, Gayrimenkul, Menkul Kıymet vb.) tanımlanması gerekir. SPK ve ilgili kurumlar "Gayri Maddi Varlık" tanımına yakın dursa da, vergi hukuku açısından bu tanım sorunludur,,.

• Eğer Menkul Kıymet sayılırsa: Mevcut KDV kanununda menkul kıymet istisnası "hisse senedi ve tahvil" gibi ismen sayıldığı için, tokenlar bu istisnadan yararlanamayabilir ve KDV yükü doğabilir.

• Eğer Emtia (Mal) sayılırsa: Teslimi KDV'ye tabi olur, bu da maliyetleri artırarak yatırımcıyı yurt dışı borsalara kaçırabilir,.

• Eğer Gayri Maddi Hak sayılırsa: Stopaj ve KDV tevkifatı sorunları doğar, özellikle dar mükellefler (yurt dışı borsalar) açısından vergi tahsilatı zorlaşır.

2. Gelir Türleri Açısından Değerlendirme

• Ticari Kazançlar: Kripto borsaları (hizmet sağlayıcılar) ve madencilik yapan ticari işletmeler için elde edilen gelir halihazırda kurumlar vergisi veya ticari gelir vergisine tabidir.

• Bireysel Yatırımcılar: Gerçek kişilerin alım-satım kazançları için mevcut Gelir Vergisi Kanunu'ndaki "Değer Artış Kazancı" maddeleri tokenları tam olarak kapsamadığından, şu an için bir vergi boşluğu (veya belirsizliği) olduğu ifade edilmektedir,.

3. Madencilik ve Staking (Kilitleme)

• Madencilik: İlk üretim aşamasında, ortada karşılıklı bir "teslim" veya "hizmet" (iki tarafın olduğu bir işlem) olmadığı görüşüyle, KDV doğmaması gerektiği savunulmaktadır.

• Staking (Kilitleme): Varlıkların bir ağa kilitlenerek ödül (faiz benzeri getiri) elde edilmesi durumunda, bunun menkul sermaye iradı mı yoksa ticari kazanç mı olduğu tartışmalıdır. ABD'de (IRS) staking gelirlerinin vergilendirilmesi konusunda davalar sürmektedir.

4. KDV Sorunu Avrupa Adalet Divanı, kripto paraların itibari parayla değişimini KDV'den istisna tutmuştur. Türkiye'de ise tokenın "para" olarak kabul edilmemesi (Merkez Bankası yönetmeliği gereği), onu potansiyel bir KDV konusu haline getirmektedir. Ancak uzmanlar, yüksek işlem vergisi veya KDV'nin sektörü yurt dışına veya kayıt dışına iteceği konusunda uyarmaktadır,.

Vergilendirmede Durum Ne?

Kaynaklara göre, Türkiye'de token vergilendirmesi için öncelikle "Dijital Varlık" gibi genel bir çerçeve tanımın kanuna girmesi, detayların ise ikincil mevzuatla ve varlığın özüne (ödeme, yatırım, hizmet kullanımı vb.) göre belirlenmesi gerekmektedir,.

Vergi güvenliği açısından dünyada raporlama (CARF) ve bilgi değişimi eğilimi artmaktadır. Vergilendirmenin "beyan esasına" dayanması gerektiği, ancak gönüllü uyumu artırmak için belirli limitlerin altının istisna tutulabileceği görüşü ağır basmaktadır,.

Konu ile ilgili Danışmanlık Hizmetlerimiz için bize ulaşabilirsiniz.

info@ozmconsultancy.com