Uçak Tescil İşlemleri Türkiye (Aircraft Registration)

Detaylı bilgi ve hizmet almak için bize ulaşabilirsiniz.

info@ozmconsultancy.com

1. İlk Tescil Süreci

Uçak Tesciline İlişkin Genel Şartlar: Türkiye’de bir sivil hava aracının tescil edilerek “TC-” milli tescil işareti alabilmesi için öncelikle yasal koşullar sağlanmalıdır. 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu’nun 49. maddesi uyarınca uçağın “Türk Sivil Hava Aracı” sayılması (örneğin mülkiyet veya işletme bakımından Türk kontrolünde olması) gerekir (HAVAARACI TESCİLİ NASIL YAPILIR? | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Ayrıca uçak başka bir ülkede kayıtlı olmamalıdır; eğer daha önce yabancı sicile kayıtlı ise, o ülkedeki kaydının silindiğine dair tescilden terkin belgesi (deregistration) temin edilmelidir (HAVAARACI TESCİLİ NASIL YAPILIR? | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Bu belge olmadan Türkiye’de tescil yapılmaz (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Uçağın Türk siciline kayıtlı olması için, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) nezdinde ilgili başvuruların yapılması ve onay alınması zorunludur. SHGM bünyesinde tescil işlemlerini yürüten birim Sicil Müdürlüğü olup merkezi Ankara’dadır (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü).

Tescil İşareti Rezervasyonu: Tescil başvurusuna geçmeden önce, uçağa verilecek olan TC-* tescil kodunun rezerve edilmesi gerekir. SHGM, ICAO Ek-7’ye uygun olarak her uçağa benzersiz bir tescil işareti tahsis eder (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü) (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Bu rezervasyon, uçağın yurda getirilmesinden önce planlama aşamasında gerçekleştirilmelidir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Başvuru sahibi (özel kişi veya şirket) istediği tescil işaretini SHGM’ye bildirerek kendi adına geçici olarak ayırtabilir. Bu işlem, uçağın Türkiye’ye gelene kadar seçilen işaretin korunmasını sağlar (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Hava taksi işletmeleri gibi SHGM’den işletme ruhsatı almış ticari şirketler, filolarına yeni bir uçak eklemeden önce SHGM Uçuş Operasyon Dairesi’nden onay almak durumundadır. Bu kapsamda ilgili “filoya hava aracı ekleme” talimatı gereklilikleri yerine getirilir ve işletme tarafından alınan izin yazısı sonrasında tescil işareti rezervi yapılır (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). (Not: Mevzuata göre hava taksi ve genel havacılık işletmeleri, faaliyete başlamadan önce en az iki uçağa sahip olmalı ve bu uçakları Türk tesciline kaydettirmelidir (GENEL HAVACILIK RUHSATI NASIL ALINIR? | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü).)

Başvuru ve Gerekli Belgeler: İlk tescil için, SHGM tarafından sağlanan Tescil Müracaat Formu eksiksiz doldurularak imzalanır (HAVAARACI TESCİLİ NASIL YAPILIR? | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Uçağın sahibi (gerçek kişi) veya yetkilisi (tüzel kişi ise vekil) tarafından ayrıca SHGM’ye hitaben bir dilekçe hazırlanır (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Başvuruda bu formlarla birlikte aşağıdaki belgeler sunulur:

• İthalat ve Gümrük Belgeleri: Uçağın Türkiye’ye yasal girişi için gümrük işlemlerinin tamamlandığını gösteren belge paketi. Buna, gümrük müdürlüğünden SHGM’ye yazılan kati ithal yazısı ve uçağın Gümrük Giriş Beyannamesi dahildir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). (Uçak geçici ithalat yoluyla geldiyse gümrük mevzuatı çerçevesinde ilgili izinler alınmalıdır.)

• Tescilden Terkin (Deregistration) Belgesi: Uçak daha önce yabancı bir sicile kayıtlıydıysa, o sicilden kaydının silindiğine dair ilgili sivil havacılık otoritesinden alınmış resmi belge sunulur (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). (Uçak yeni imal edilmiş ve hiç tescil almamışsa, üretici tarafından verilen non-registration yazısı gerekebilir.)

• Export Certificate of Airworthiness: Uçağın önceki tescil devletinden aldığı, uçuşa elverişlilik durumunu gösteren “export sertifikası” temin edilir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Bu belge, uçağın teknik uygunluğunu ve bakım durumunu belgelendirir.

• Satın Alma ve Mülkiyet Evrakları: Uçağın mülkiyetinin başvuru sahibine geçtiğini kanıtlayan sözleşme ve faturalar sunulur. Özellikle noter onaylı satış sözleşmesi ve devir senedi (Bill of Sale) asılları ibraz edilir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü) (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Bu belgeler Türkçe dışında bir dilde düzenlendiyse, noter onaylı Türkçe tercümeleri eklenmelidir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Sözleşmeyi imzalayan tarafların imza sirküleri ve eğer yabancı bir şirketse apostilli yetki belgeleri de başvuru dosyasına konulur (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). (Satıştan doğan damga vergisi gibi yasal harçların ödendiğine dair makbuz örneklerinin bulundurulması önerilir.)

• Kiralama Durumu: Uçağın edinim şekli finansal veya operasyonel kiralama ise, ilgili kira sözleşmeleri sunulur. Finansal kiralama yoluyla alındıysa, FİDER (Finansal Kiralama Derneği) onaylı finansal kiralama sözleşmesi ve ek belgeler gönderilir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Operasyonel (adi) kiralama varsa, kira sözleşmesinin aslı ve tercümesi ile kiraya veren/kiracı imza sirküleri ibraz edilir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü).

• Teknik Dokümanlar: Uçağın teknik kimlik bilgilerini doğrulamak için bazı dokümanlar istenir. Örneğin, uçağın azami kalkış ağırlığını (MTOW) gösteren uçuş el kitabı (AFM) ilgili sayfası sunulur (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü) (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Ayrıca uçağın üzerindeki TC tescil işareti ve Türk bayrağının boya/tabela olarak uygulanmış halini gösteren ön ve yan cephe fotoğrafları hazırlanır (ICAO Annex-7 kurallarına uygun şekilde) (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü).

• Uçuşa Elverişlilik Belgesi: Uçağın Türkiye’de uçuşa elverişli olarak kabul edilebilmesi için SHGM tarafından verilecek Uçuşa Elverişlilik Sertifikası gereklidir. İlk tescil başvurusunda, varsa uçağın mevcut uçuşa elverişlilik sertifikasının bir kopyası dosyaya eklenir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). SHGM teknik birimleri, gerekli inceleme/denetimi yaparak Türk tesciline geçtikten sonra bu sertifikayı düzenleyecektir.

• Sigorta: Uçağın üçüncü şahıs mali mesuliyet sigortası poliçesi de tescil sürecinde hazır bulundurulmalıdır. Özellikle ferry uçuşu ile gelecek uçaklar için sigorta sertifikası istenmektedir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Ticari işletmelerde, işletmeci şirketin sorumluluğunda olmak üzere uygun sigortaların yapılmış olması şarttır (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü).

• Hizmet Bedeli Dekontu: Tescil işlemi için SHGM tarafından belirlenen harç/ücret yatırılır ve dekontu sunulur (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü) (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). (2024 yılı SHGM hizmet tarifesine göre tescil sertifikası düzenlenmesi ilk başvuruda belirli bir ücrete tabidir.)

SHGM, teslim edilen başvuruyu ve belgeleri inceleyerek eksiklik olup olmadığını kontrol eder. Belgelerde eksik yoksa ve uçak mevzuat açısından uygun bulunursa, SHGM uzmanları uçağın mahallinde kontrolünü (fiziki ve teknik kimlik tespiti) yapar (HAVAARACI TESCİLİ NASIL YAPILIR? | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Bu inceleme sonucunda tüm şartlar sağlanmışsa, uçağa özel bir Tescil Sertifikası (uçak tescil belgesi) düzenlenerek başvuru sahibine verilir (HAVAARACI TESCİLİ NASIL YAPILIR? | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Tescil Sertifikasında uçağın tescil işareti, seri-numarası, imalat yılı, tipi, sahibi ve varsa işletmecisi gibi bilgiler yer alır. Bu belgeyle birlikte uçak, resmen Türk sivil hava aracı siciline kayıt edilmiş olur.

Yetkili Kurumlar ve Mevzuat: Uçak tescil işlemleri, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’na bağlı SHGM tarafından yürütülür. Tescil sürecinin dayanağı olan başlıca mevzuat, 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve SHGM tarafından yayımlanan ilgili yönetmelik/talimatlardır. Özellikle Sivil Hava Vasıtaları Tescil ve Sicil Yönetmeliği (SHD-T-34) ve SHGM talimatlarından Tescil Genelgesi, UOD-2014/12 ve SHT-Kiralama Talimatı süreçlerin usul ve esaslarını belirler () (). Uçağın tescil işareti ve boyanması hususunda ICAO’nun Annex 7 dokümanındaki kurallara uyulur (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Ayrıca ticari işletmeler için SHY-6A Ticari Hava Taşıma İşletmeleri Yönetmeliği (ör. hava taksi işletmeleri için asgari uçak sayısı ve sermaye şartları) gibi düzenlemeler de dolaylı olarak tescil sürecini etkileyebilir (GENEL HAVACILIK RUHSATI NASIL ALINIR? | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü).

Tahmini Zaman Çizelgesi: İlk tescil süreci, belgelerin temini ve kurumların inceleme sürelerine bağlı olarak birkaç hafta sürebilir. Uçağın kayıt aşamalarını özetlemek gerekirse: Tescil işareti rezervi genellikle birkaç gün içinde sonuçlanır; ardından ithalat ve evrak hazırlıkları (gümrük, deregistrasyon vb.) durumuna göre günler/haftalar alabilir. SHGM’ye resmi başvuru yapıldıktan sonra evrak incelemesi ve gerektiğinde teknik kontrol için bir zaman planı oluşturulur. Tüm işlemler sorunsuz ilerlediğinde SHGM, başvuruyu genellikle 15-30 gün içerisinde sonuçlandırarak tescil sertifikasını düzenler (). Uygulamada, eksiksiz bir dosya ile özel uçak tescili yaklaşık 2-4 hafta içinde tamamlanabilmektedir. Ancak eksik belge veya ek inceleme gerekmesi durumunda süreç uzayabilir. Özellikle ithalat izinleri veya yabancı sicilden terkin belgesinin teminindeki gecikmeler toplam süreyi artırabilir. Bu nedenle, başvuru sahiplerinin gereken belgeleri önceden hazırlayarak SHGM ile koordineli çalışmaları önemlidir.

2. Tescil Yenileme

Kapsam ve Gereklilik: “Tescil yenileme” ifadesi, uçak tescilinin belirli periyotlarla yenilenmesi anlamına gelmez – zira uçak tescilinin kendisi, iptal edilmediği sürece sürekli geçerlidir. Burada yenilemeden kasıt, tescil sertifikasının yenilenmesi veya güncellenmesidir. Bazı durumlarda mevcut tescil belgesinin değiştirilmesi gerekir: Örneğin uçak sahibinin adresi veya şirket unvanı değiştiğinde, uçağın teknik özelliklerinde (azami kalkış ağırlığı gibi) önemli bir değişiklik olduğunda ya da tescil sertifikası kaybolduğunda, SHGM’den güncel bilgileri içeren yeni bir tescil sertifikası talep edilir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Bu işlem, kayıt bilgilerinin güncellenmesi ve sertifikanın yeniden basılması şeklinde bir yenileme sürecidir.

Süreç ve Gerekli Belgeler: Tescil bilgilerinde değişiklik olduğunda veya sertifikanın zayi olması durumunda, uçak sahibi/işleticisi bir dilekçe ile SHGM Sicil Müdürlüğü’ne başvurarak yeni sertifika talep eder. Başvuruya aşağıdaki belgeler eklenir:

• Adres/Unvan Değişikliği: Uçak sahibi şirketin ticari unvanı veya adresi değiştiyse, yeni bilgileri gösteren Ticaret Sicil Gazetesi nüshası sunulur (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Bu, şirketlerdeki değişikliğin resmi ilanıdır ve SHGM sicilinin güncellenmesi için gereklidir.

• Ağırlık Değişikliği: Uçağın maksimum kalkış ağırlığı (MTOW) bir modifikasyon sonrası değişmişse (örneğin yapısal değişiklik, koltuk ekleme/çıkarma vb.), uçak imalatçısından alınan ve yeni ağırlığı gösteren uçuş el kitabı (AFM) ilgili sayfası ibraz edilir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü).

• Kayıp (Zayi) Sertifika: Tescil sertifikasının kaybedilmesi halinde, yerel bir gazeteye verilen kayıp ilanının bir kopyası başvuruya eklenir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). SHGM, kaybolan belgenin geçersiz sayılması ve yerine yenisinin düzenlenebilmesi için, ilan yoluyla kamuya duyuru yapılmasını şart koşar.

• Diğer Belgeler: Yeniden düzenlenecek sertifika için SHGM hizmet tarifesinde belirtilen ücret ödenerek dekontu eklenir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Ayrıca başvuran kişinin yetkisini gösterir imza sirküleri ve vekâletname (gerekliyse) bulundurulur.

Bu belgelerle yapılan başvuru sonucunda SHGM, mevcut sicil kayıtlarını yeni duruma göre günceller ve yeni bir tescil sertifikası düzenler. Örneğin adres/unvan değişmişse sertifikanın ilgili bölümü yeni bilgileri gösterecek şekilde değiştirilir. Sertifika kayıp ise aynı seri numarasıyla “Duplikata” (ikinci nüsha) olarak yeni bir belge basılır.

Yenileme Zaman Çizelgesi: Tescil yenileme işlemleri genellikle daha hızlı sonuçlanır, zira yeni bir teknik inceleme gerektirmeyip mevcut kaydın güncellenmesi söz konusudur. Gerekli evraklar tamamlandıktan sonra SHGM’nin belgeyi inceleyip yeni sertifikayı hazırlaması genellikle birkaç iş günü ila 1-2 hafta sürer. Örneğin, adres/unvan değişikliğinde ticaret sicili ilanı çıktıktan sonra aynı hafta içinde başvuru yapılıp kısa sürede yeni sertifika alınabilir. Sertifika kaybında, gazete ilanının yayınlanması ve başvurunun yapılması takvimi etkiler; ilan ertesinde hemen başvuru yapılırsa birkaç gün içinde yenisi verilebilir. Mevzuat, tescil bilgilerindeki değişikliklerin gecikmeksizin SHGM’ye bildirilmesini öngörür (özellikle mülkiyet/işletme değişiklikleri için en geç 15 gün şartı vardır (HAVAARACI TESCİLİ NASIL YAPILIR? | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü)). Dolayısıyla, yenileme gerektiren bir durum ortaya çıktığında uçak sahibi vakit kaybetmeden başvurusunu yapmalıdır.

Önemli Yasal Düzenlemeler: Tescil sertifikasının yenilenmesi, 2920 sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklerdeki “bildirim yükümlülüğü” kapsamına girer. Örneğin Kanun, uçak sahibinin veya işleteninin değişmesi halinde 15 gün içinde SHGM’ye bildirim yapılmasını şart koşar; adres ve unvan gibi bilgilerdeki değişiklikler için de benzer şekilde bildirim zorunluluğu bulunmaktadır (aksi takdirde idari yaptırımlar söz konusu olabilir). SHGM’nin Tescil Genelgesi’nde, sertifika üzerinde yer alan bilgilerde değişiklik olduğunda yeni sertifikanın düzenleneceği belirtilmiştir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Bu sayede sicil kayıtlarının güncel ve doğru kalması sağlanır. Uçak sahibi/işleticisi, yenilenen sertifikayı aldıktan sonra eski sertifikayı (bulunması halinde) iade etmeli veya geçersiz kılınmasını sağlamalıdır.

3. Tescil İptali

Tescil İptalinin Tanımı: Tescil iptali, bir uçağın Türk sivil hava aracı sicilinden silinmesi, yani kaydının terkin edilmesi işlemini ifade eder. İptal sonucunda uçağın TC tescil işareti ve sicil kaydı hükümsüz hale gelir, uçak Türk tescilli statüsünü kaybeder. 2920 sayılı Kanun’un 61 ve 62. maddeleri, tescil terkininin esaslarını tanımlar ve iki farklı iptal durumu öngörür: biri resen (kendiliğinden, idari) terkin, diğeri malikinin talebi üzerine terkindir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü).

Re’sen Tescil İptali (Resen Terkin): SHGM, bazı hallerde uçak sahibinin başvurusu olmasa dahi uçağın tescilini resen silebilir. Bu durum genellikle uçağın Türk siciline kayıtlı kalma niteliklerini yitirmesiyle ortaya çıkar. Örneğin Kanun md.49’daki “Türk sivil hava aracı sayılma” nitelikleri ortadan kalkarsa – yani uçağın sahibi artık Türk uyruğunda değilse veya uygun ehliyete sahip değilse – SHGM gerekli belgelerle durumu tespit edip uçağı resen tescilden düşürür (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Benzer şekilde, Türk siciline kayıtlı bir uçağın yabancı bir ülkede tescil edildiğinin belirlenmesi de (çifte tescil durumu) resen terkin sebebidir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Örneğin, sahibi habersizce uçağı yurtdışında bir sicile kaydettirirse veya kayıtlı unuttuğu bir yabancı tescil silinmemişse, bu durum ortaya çıktığında SHGM derhal Türk kaydını iptal eder (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Resen iptal kararlarında, SHGM ilgili durumu resmi belgelerle doğrular ve uçağın sicilden silindiğini malikine bildirir. Bu tip iptal daha ziyade kural ihlali veya mevzuata aykırılık durumlarında, idari tedbir mahiyetinde gerçekleşir.

Talep Üzerine Tescil İptali (Terkin): Uçak sahibinin isteğiyle yapılan tescil iptali, en sık karşılaşılan iptal türüdür. Kanun, özellikle uçağın tam ziya (pert) olması veya fiilen kullanılamaz hale gelmesi gibi durumlarda malikin başvurusu ile sicilden silinmeyi öngörür (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Uygulamada ise iptal başvuruları şu gerekçelerle yapılabilir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü):

• Uçağın fiziki olarak harap olması veya ağır kaza geçirip kullanılamaz duruma gelmesi (örneğin bir kırım sonrası ekonomik tamir şansının kalmaması).

• Uçağın “kal” olması, yani uzun süre atıl kalıp uçuş yapamayacak durumda bulunması.

• Herhangi bir nedenle uçuş amaçlı kullanılamaz hale gelmesi (örneğin belirli bir uçak tipinin uçuşlarının yasaklanması sonucu elde kalan uçaklar).

• Uçağın yurtdışına satılması ve başka bir ülke siciline kaydedilecek olması.

• Finansal kiralama yoluyla gelen bir uçağın kira süresi bitince ülke dışına iade edilmesi veya sözleşme ihlali nedeniyle geri alınması.

• Uçağın gönüllü olarak filodan çıkarılması (işletme planı nedeniyle uçaktan vazgeçme vb.).

Görüldüğü üzere, özellikle yurtdışına satış en yaygın iptal sebeplerindendir. Uçak başka bir ülke tesciline geçecekse Türk sicilinden silinmesi gereklidir. Bu durumda, yeni tescil yapılacak ülkenin sivil havacılık otoritesi Türk SHGM’den resmi bir deregistration (tescilden düşme) sertifikası talep eder (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). SHGM, uygun başvuru üzerine uçağı sicilden düşürerek bu belgeyi düzenler ve başvuru sahibine verir; böylece alıcı taraf bu belgeyi kullanarak kendi ülkesinde tescil işlemini tamamlayabilir.

İptal Başvuru Süreci ve Gerekli Evraklar: Tescil iptali talep eden uçak sahibi (veya yetkili vekili), SHGM’ye hitaben bir dilekçe yazarak uçağın sicilden terkin edilmesini talep eder. Bu başvuruya eklenmesi gereken belgeler SHGM prosedürlerinde ayrıntılı belirtilmiştir. Talep üzerine terkin için gerekli belgeler şunlardır (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü) (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü):

• Tescil Müracaat Formu: SHGM’nin standart başvuru formu doldurulur (terkin amaçlı olduğunu belirterek).

• İşletme Anlaşması Feshi: Uçak bir işletme tarafından kullanılmaktaysa (örneğin bir hava taksi şirketinin işletmesinde ise), mevcut işletme/bakım anlaşmasının feshedildiğine dair noter onaylı belge sağlanır (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Bu, uçağın artık ilgili işletmenin filosunda olmadığını gösterir.

• Vergi İlişik Kesme Belgesi: Uçağın bağlı bulunduğu vergi dairesinden alınan, uçağa dair vergi borcu bulunmadığını gösteren resmi yazı (ilişik kesme belgesi) aslı sunulur (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Genellikle Ankara Yeğenbey Vergi Dairesi, uçakların motorlu taşıtlar vergisi benzeri yükümlülükleri için bu belgeyi düzenlemektedir (HAVAARACI TESCİLİ NASIL YAPILIR? | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü).

• İmza Sirküleri: Başvuruyu yapan kişinin (veya şirket yetkilisinin) noter onaylı imza sirküleri eklenir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Vekil ise vekaletname ve vekilin imza sirküleri de gerekir.

• Mevcut Sertifikalar: Uçağın orijinal Tescil Sertifikası ve Uçuşa Elverişlilik Sertifikası SHGM’ye iade edilmek üzere başvuru dosyasına konur (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). İptal işlemi gerçekleşince bu belgeler hükümsüz olacağı için SHGM bunları teslim alır.

• Satış Sözleşmesi: Uçağın satışı söz konusuysa, alıcı ile yapılan satış anlaşmasının aslı başvuruya eklenir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Bu sözleşmeden doğan vergi, harç makbuzları da konulur. Sözleşme Türkçe değilse, noter onaylı Türkçe çevirisi sağlanır (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü).

• Özel Durum Belgeleri: İptal nedeni finansal kiralama ise, finansal kiralama şirketleri birliği (FİDER) onaylı fesih/tadil sözleşmesi ve Bankacılık Denetleme Kurumu (BDDK) yazıları gerekebilir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). İptal nedeni kaza ise, SHGM Kaza Soruşturma (SHY-13) yönetmeliği kapsamında hazırlanmış kaza raporu sunulur (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Uçak sahibi talep ederse, SHGM’den teknik birimlerin hazırladığı bir teknik denetim raporu ile de hurdaya ayrılma gerekçesini destekleyebilir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü).

• Hizmet Bedeli: SHGM’nin belirlediği terkin işlem ücretinin yatırıldığını gösteren dekont eklenir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü).

SHGM, terkin başvurusunu ve belgeleri inceledikten sonra, herhangi bir takyidat (ipotek, haciz vb.) engeli yoksa uçağın sicil kaydını siler. Dikkat edilmesi gereken kritik nokta: Uçak üzerinde mahkeme kararıyla konulmuş haciz, ipotek gibi hukuki kısıtlamalar varsa, bunlar kaldırılmadan ne tescil devri ne de terkin işlemi gerçekleştirilebilir (HAVAARACI TESCİLİ NASIL YAPILIR? | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Bu nedenle iptal öncesinde uçak üzerinde kayıtlı bir ipotek veya rehinin fek (kaldırma) işlemleri tamamlanmış olmalıdır. İptal işlemi tamamlandığında, SHGM uçağın sicilden çıkarıldığını gösteren resmi bir Tescilden Düşme Belgesi düzenler ve ilgili taraflara iletir. Bu belge, özellikle uçağın yurtdışına satışı halinde yeni tescil otoritesine verilmek üzere kritik öneme sahiptir.

Zaman Çerçevesi: Tescil iptal süresi, belgelerin temin hızına ve sürecin karmaşıklığına bağlıdır. Basit bir satış ve yurt dışına çıkarma işlemi, tüm evraklar hazırsa 1-2 hafta içinde sonuçlanabilir; SHGM gerekli kontrolleri yapıp aynı süre zarfında deregistration belgesini düzenleyebilir. Ancak vergi ilişik kesme belgesinin alınması bazen birkaç gün sürebilir, kaza durumunda soruşturma raporunun çıkması haftalar alabilir. Genel olarak, sorunsuz bir terkin başvurusu SHGM’nin hizmet standartlarında yaklaşık 30 gün olarak öngörülmüştür (), ancak pratikte belgeler tam ise daha kısa sürede tamamlandığı görülür. Uçağın yeni alıcısı bekliyorsa SHGM, talep halinde süreci hızlandırıp deregistrasyon yazısını daha erken sağlayabilmektedir. İptal işlemi tamamlanana dek uçak Türk sicilinde göründüğünden, bu aşamada uçağın uçurulmaması veya özel izinlerle uçması söz konusu olabilir (örneğin ferry uçuş izni). İptal gerçekleştikten sonra uçağın TC işaretleri sökülmeli ve uçak artık Türk çağrı kodunu kullanmamalıdır.

4. Tescil Transferi

Tanım ve Kapsam: Tescil transferi, uçak sicilinde kayıtlı bir uçağın sahiplik veya işletme bilgilerinin başka bir kişi ya da kuruluşa devredilmesi işlemidir. En yaygın senaryo, uçağın bir gerçek veya tüzel kişiden bir başkasına mülkiyetinin devridir (satış veya hibe yoluyla). Bu durumda uçağın tescil sertifikasında kayıtlı sahibi değişeceğinden, SHGM nezdinde hava aracı sahip değişikliği işlemi yapılmalıdır (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Ayrıca, uçağın sadece işletmesinin başka bir şirkete devredilmesi (örneğin leasing şirketine ait uçağın farklı bir operatöre geçmesi) durumunda da işleticisi değişikliği tescile işlenir. Burada odak, bir özel kişi veya şirketin sahip olduğu uçağın bir başka kişi/şirkete devredilmesi üzerinedir.

Sahiplik Devri Süreci: Uçağın satışı/devri, Türk Medeni Kanunu ve Borçlar Kanunu hükümlerine göre genellikle noter huzurunda düzenlenen resmi bir sözleşme ile yapılır. Bu sözleşmeyle mülkiyet yeni sahibine geçer. Hukuken, hava aracı mülkiyetinin devri tescil kaydından bağımsız olarak gerçekleşebilir; tescil, mülkiyet devrine kurucu etki yapmaz, üçüncü kişiler nezdinde aleniyet ve güven sağlar (21_2_tam.indb). Dolayısıyla satış sözleşmesinin imzalanmasıyla taraflar arasında mülkiyet geçse de, uçağın uçuş operasyonları ve hukuki sorumlulukları açısından SHGM sicilinin güncellenmesi esastır.

Başvuru Adımları: Uçağın yeni sahibi, devir işlemini müteakip SHGM’ye başvurarak tescil belgesinin kendi adına düzenlenmesini talep eder. Kanunen, uçak sahibi veya işleteninin değişmesi halinde en geç 15 gün içinde SHGM’ye bildirim yapılması zorunludur (HAVAARACI TESCİLİ NASIL YAPILIR? | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Başvuru için izlenecek adımlar ve gerekli evraklar şöyledir:

• Tescil Müracaat Formu: SHGM’nin standart formu “sahip değişikliği” seçeneğiyle doldurulur ve yeni sahip veya vekili tarafından imzalanır (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü).

• Satış/Devir Sözleşmesi: Noter huzurunda düzenlenmiş satış sözleşmesinin aslı başvuru dosyasına eklenir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Bu sözleşmeden doğan vergi, harç gibi ödemelerin yapıldığını gösterir makbuz örnekleri de konulur (örneğin damga vergisi makbuzu) (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Sözleşme yabancı dilde ise Türkçe noter tasdikli çevirisi sağlanır. Alternatif olarak, mülkiyet devri fatura ile yapıldıysa noter onaylı satış faturası da eklenebilir (HAVAARACI TESCİLİ NASIL YAPILIR? | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü).

• İşletme Sözleşmeleri: Uçak, bir işletme ruhsatı sahibi şirket tarafından işletiliyorsa, sahiplik devrinde eski işletme ile olan işletme/bakım anlaşmasının feshi belgesi gerekebilir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Yeni sahip, uçağı bir işletmeye vermeyi planlıyorsa, yeni işletme anlaşması da noter onaylı olarak sunulur (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). (Örneğin, uçak önceki sahibi döneminde A şirketi işletmesindeyken, yeni sahibi onu B şirketine işlettirecekse, A ile sözleşme feshedilip B ile yeni sözleşme yapılmalıdır.)

• İmza Sirküleri: Yeni sahibin (şirket ise yetkilisinin) noter tasdikli imza sirküleri verilir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Varsa satış işlemlerini yürüten vekilin vekaletnamesi ve imza sirküleri de eklenmelidir.

• Vergi İlişik Kesme Belgesi: Uçağın devri öncesi, eski sahibi ilgili vergi dairesinden uçağa dair borcu olmadığına dair ilişik kesme belgesini almalıdır (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Bu belge, SHGM’nin devir işlemini gerçekleştirirken aradığı kritik evraklardan biridir; uçağın satışından önce devredenin vergi yükümlülüklerini kapattığını gösterir.

• Finansal Kiralama Durumu: Uçak, finansal kiralama kapsamında gelmişse (yurtdışından geçici ithal), sahip değişikliği için finansal kiralama şirketinden tadil sözleşmesi gerekebilir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). FİDER onaylı bu belge, kiralama şartlarının yeni duruma uyarlandığını gösterir.

• Sigorta: Uçağın üçüncü şahıs mali sorumluluk sigortasının devamlılığı önemlidir. SHGM, başvuru sırasında güncel bir sigorta poliçesinin varlığını talep edebilir. Özellikle ticari işletmelerde, sigortanın yeni işletici üzerine devredildiğine dair zeyilname düzenlenmesi gerekir (HAVAARACI TESCİLİ NASIL YAPILIR? | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). (SHGM, tescil değişikliğinde genelde poliçenin mevcut olduğunu ve sorumluluğun yeni tarafa geçtiğini görmek ister.)

• Mevcut Tescil Sertifikası: Halihazırdaki tescil sertifikasının aslı SHGM’ye iade edilir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Bu belge, devir sonrasında yenisiyle değiştirilecektir.

• Hizmet Bedeli: SHGM hizmet tarifesine göre tescil değişiklik ücreti ödenerek dekontu eklenir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü).

Tüm bu belgelerle yapılan başvuru sonucunda SHGM, uçak sicilinde yeni sahibi (ve varsa yeni işleteni) kayıt altına alır. Uçağın tescil sertifikası yeni bilgilerle (yeni sahibi ve ilgili adres/ünvan) düzenlenir ve teslim edilir (HAVAARACI TESCİLİ NASIL YAPILIR? | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Bu noktada uçak üzerindeki mülkiyet hakkı yeni sahibi adına tescil edilmiş olur. Sicil kaydının güncellenmesi, üçüncü kişilere karşı mülkiyetin ispatı ve hukuki korunumu açısından önem taşır (sicile güven ilkesi) (21_2_tam.indb).

İlgili Resmi Kurumlar: Tescil transfer işlemi doğrudan SHGM Sicil Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilir. Ancak süreçte yer alan diğer kurumlar da vardır: Noterlik (satış sözleşmesinin onaylandığı yer), vergi dairesi (ilişik kesme belgesini veren), ve eğer ticari işletmeyse SHGM’nin uçuş operasyon birimi (yeni işletmeci onayı için). Gereken hallerde, finansal kiralama şirketleri ve BDDK gibi kuruluşlar da sürece dahildir (özellikle finansal kiralama kapsamındaki işlemlerde). Uçağın yeni sahibi yabancı ise, Kanun gereği Türk siciline kayıt şartlarını sağlamak için genellikle uçağı bir Türk işletmeciye kiralama yoluna gider; bu durumda SHT-Kiralama Talimatı devreye girer.

İşlem Süresi: Uçak tescil devri işlemleri, belge hazırlığının tamamlanmasıyla hızlı bir şekilde sonuçlandırılabilir. Noter satış sözleşmesi ve diğer evraklar çoğunlukla birkaç gün içinde temin edilebilir. SHGM’ye başvuru yapıldıktan sonra, dosyada eksik yoksa yeni tescil sertifikası genelde 1-2 hafta içinde çıkarılır. SHGM, mevzuat gereği 30 güne kadar işlem süresi öngörse de () pratikte sahip değişikliği bildirimleri öncelikli ele alınır zira uçuş operasyonlarının aksamaması önemlidir. Kanunun öngördüğü 15 günlük bildirim süresine uyulması kritiktir; bu sürenin aşılması halinde idari para cezası uygulanabileceği unutulmamalıdır. Devir süreci tamamlanana kadar, uçağın eski sahibi ve yeni sahibi arasında sorumluluk paylaşımı sözleşme ile belirlenmeli, sigorta poliçeleri yeni duruma uygun hale getirilmelidir. Tescil devri yapıldıktan sonra yeni sahibi, uçağı kendi adına işletmeye (veya işletmeciye devretmeye) devam edebilir.

5. Detaylı Süreç Analizi

Uçak tescil işlemlerinin her aşaması, belirli prosedürler ve olası zorluklar barındırır. Bu bölümde ilk tescilden iptal ve devire kadar süreçlerin işleyişine dair derinlemesine analiz, karşılaşılabilecek sorunlar ve bunlara yönelik çözüm önerileri ile yasal gereklilikler ele alınmaktadır.

İlk Tescil Aşamasının Analizi: Yeni bir uçağın (veya yurtdışından ikinci el bir uçağın) Türk siciline kaydedilmesi, çok adımlı ve hassas bir süreçtir. İlk olarak, uçağın uygun bir tescil işareti alması gerekir. Tescil işareti rezervasyonu yapılmadan ilerlemek mümkün olmadığından, planlama aşamasında SHGM ile iletişime geçip uygun kodun rezerve edilmesi kritik bir adımdır. Bu aşamada yaşanabilecek bir zorluk, istenilen tescil kodunun müsait olmamasıdır. Çözüm olarak, başvuru sahibi birkaç alternatif tescil harf kombinasyonu belirleyip SHGM’ye sunabilir. SHGM’nin sicil kayıtları tekil olduğu için bir kod bir kere tahsis edildi mi bir daha kullanılamaz (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü), bu nedenle eski kayıtlı uçakların kodları da düşmüş olsa dahi tekrar verilmez. Rezervasyon yapıldığında SHGM genellikle bunu belirli bir süre (uçağın gelmesi beklenen makul bir süre, örneğin birkaç ay) için tutar – bu sürede başvuru tamamlanmalıdır.

İlk tescilin en yoğun kısmı belge hazırlığıdır. Uçağın önceki durumuna ait tüm belgelerin eksiksiz toplanması gerekir. Özellikle ithalat izinleri ve deregistration belgesi sürecin can alıcı belgeleridir. Yabancı bir ülkeden alınacak deregistration belgesinde yaşanabilecek gecikmeler (örneğin o ülkenin idari prosedürleri) Türk tescilini de geciktirebilir. Bu nedenle, uçağı yurt dışından satın alan kişi/şirket, satış sözleşmesine uçağın eski sicilden terkin edilmesi yükümlülüğünü ve zamanlamasını açıkça koymalıdır. İyi planlama, uçağın ferry uçuşuyla Türkiye’ye getirilmesiyle deregistration işleminin denk getirilmesini içerir. Genellikle, yabancı sicil terkin belgesi uçağın tesliminde eş zamanlı sağlanır ve ferry uçuşu ya yabancı tescille son kez, ya da Türk tescili geçici olarak verilerek yapılır (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü) (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). SHGM, ferry uçuşu Türk tescili ile yapabilmek için geçici tescil sertifikası düzenleyebilir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Bu durumda uçağın Türkiye’ye güvenli intikali sağlanır ve varışta kalıcı tescil işlemleri tamamlanır.

Belge hazırlığında bir diğer sıkıntı alanı, çeviri ve noter onayı süreçleridir. Yabancı dildeki teknik belgeler (ör. FAA deregistration, export C of A) ve sözleşmeler Türkçeye çevrilip noterce onaylanmazsa SHGM bunları kabul etmeyebilir. Bu yüzden yeminli tercüman ve noter koordinasyonu önceden planlanmalıdır. Aynı şekilde, yabancı tarafların imzaladığı belgeler için apostil alınması gerekebilir (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Örneğin, ABD’de düzenlenen bir satış faturası veya vekaletname, Lahey Apostili ile tasdik edilerek gönderilmelidir. Bu ayrıntılar atlandığında, SHGM eksiklik tamamlanana kadar dosyayı beklemeye alır ve süreç uzar.

Tescil incelemesi sırasında teknik uygunluk da değerlendirilir. SHGM, uçağın tipinin Türkiye’de operasyonuna mani bir durum olup olmadığına bakar. Bazı özel uçak tiplerinde (eski ve gürültülü uçaklar gibi) kısıtlamalar olabilir. ICAO Annex-16 gürültü standartlarına uymayan uçaklar, Türkiye’de tescil izni alamazlar (GENEL HAVACILIK RUHSATI NASIL ALINIR? | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Bu nedenle, özellikle hava taksi işletmeleri uçak filolarını planlarken, almayı düşündükleri uçağın mevzuata uygunluğunu önceden SHGM’ye danışmalıdır. Örneğin, eski tip Stage 2 gürültü sertifikalı bir iş jeti, Annex-16 Chapter 3 gereklerini sağlamıyorsa tescil yapılamaz. Çözüm olarak gürültü kitleri takılması veya o modelin tercih edilmemesi gerekir.

İşletme Ruhsatı ve Tescil İlişkisi: Hava taksi ve genel havacılık şirketleri açısından tescil süreci, işletme ruhsatı ile paralel yürür. SHY-6A yönetmeliği uyarınca, hava taksi işletmelerinin faaliyete geçebilmesi için en az iki uçağı Türk siciline kayıtlı hale getirmeleri zorunludur (GENEL HAVACILIK RUHSATI NASIL ALINIR? | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Bu, uygulamada şöyle gerçekleşir: Şirket kuruluşunu yapar, SHGM’den ön izin süreçlerini yürütürken uçak teminlerini de planlar. Uçaklar gelmeden önce tescil rezervleri yapılır ve filoya ekleme izinleri alınır. Uçaklar ülkeye gelip tescil işlemleri tamamlandığında, işletme ruhsatı nihai olarak verilir. Burada yaşanabilecek zorluk, şirketin aynı anda birden fazla uçağın tescil süreciyle uğraşması gerektiğidir. Her uçak için ayrı dosya hazırlanıp takip edilmelidir. SHGM, şirketlerin bu şartı yerine getirmesi için gerekli esnekliği sağlasa da (süre tanıma gibi), şirketin finansal ve operasyonel planlamasının sağlam olması gerekir. Öneri olarak, hava taksi girişimleri önce bir uçağın tescilini sonuçlandırıp ikincisini kısa süre içinde tamamlayarak ruhsat koşulunu doldurabilirler; bu esnada SHGM’ye sürecin takvimi hakkında şeffaf bilgi vermek önemlidir.

Tescil Yenileme (Bilgi Güncelleme) Aşamasının Analizi: Uçağın tescil sertifikasını yenilemeyi gerektiren durumlar, genelde idari değişikliklerdir. Bu süreç, ilk tescile göre daha basit olsa da burada da dikkat edilmesi gereken noktalar vardır. Örneğin, bir şirketin unvan değişikliği Ticaret Sicil Gazetesi’nde yayınlandıktan sonra, şirketin sahip olduğu tüm hava araçları için SHGM’ye bildirimde bulunmak sorumluluğu doğar. Bu bazen gözden kaçabilir – büyük şirketler filo halinde uçak bulunduruyorsa, şirket merkezinin adresi değiştiğinde her uçak için ayrı ayrı başvuru yapmalıdır. Aksi halde, olası bir denetimde tescil belgelerindeki eski adres nedeniyle uyarı alabilirler. Çözüm: Şirketlerin hukuk veya lojistik departmanları, ticaret sicil değişikliklerini takiben derhal SHGM Sicil’e resmi yazı ile bildirim yapmalı, gerekli harçları yatırıp yeni sertifikaları takip etmelidir.

Tescil sertifikasının kaybolması durumu, bir diğer dikkat edilmesi gereken konudur. Kaybolan belgenin kötüye kullanılmasını önlemek amacıyla SHGM ilan prosedürü uygulamaktadır (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). İlanın ulusal bir gazetede yayınlanması, hem yasal gereklilik hem de iyi niyetli üçüncü şahısları bilgilendirme amaçlıdır (sicile güven ilkesi gereği). Bazı kullanıcılar bu ilan gerekliliğini bilmediklerinden doğrudan SHGM’ye başvurabilmektedir; ancak ilan yapılmadan başvuru tam sayılmaz. Çözüm: Belge kaybı fark edildiğinde öncelikle tirajı yüksek bir gazetede aynı gün bir ilan verilmesi, sonra dilekçe ile SHGM’ye müracaat edilmesidir. İlanda uçağın tescil bilgileri ve kayıp belge numarası belirtilmelidir.

Tescil İptali Aşamasının Analizi: Uçağın sicilden silinmesi, çoğu zaman uçağın Türkiye’den fiziken ayrılmasıyla sonuçlanır (satış/ihracat). Bu süreçte en kritik husus zamanlamadır. Alıcı ülkenin tescil otoritesi, Türk sicil terkin belgesini görmeden uçağa kendi tescilini vermez; öte yandan satıcı, terkin işlemi yapılmadan alıcının uçağı kullanmasına müsaade etmek istemez. Bu bir tür “tavuk-yumurta” ikilemi yaratabilir. Genellikle çözüm, tarafların aynı anda işlemleri yürütmesidir: Satıcı SHGM’den terkin belgesini alır almaz alıcı tarafa iletir, alıcı da hemen kendi siciline kaydeder. Bu geçiş sürecinde uçak genellikle uçuş yapmaz veya ferry uçuşu için özel kayıt/izinlerle uçar. Uluslararası uygulamada, bir uçağın bir sicilden silinip başka bir sicile kaydı bazen aynı gün içinde bile yapılır; e-posta ile belge alışverişi ve koordinasyon esastır.

Tescil iptalinde vergi ilişik kesme belgesi temini Türkiye’ye özgü önemli bir adımdır. Bu belge, uçağın motorlu taşıtlar vergisi benzeri vergilerinin ödenmiş olduğunu gösterir. Eğer uçak ticari bir şirket envanterinde demirbaş olarak görünüyorsa, satıştan ötürü KDV gibi vergiler de gündeme gelebilir. Vergi ilişik kesme belgesi alınmadan noterde satış yapılması teknik olarak mümkündür (noter o belgeyi aramayabilir), ancak SHGM bu belge olmadan sicil kaydını silmez (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Bu da satış sonrası beklenmedik bir engel oluşturabilir. Öneri: Uçak satışı planlandığında, satıcı önceden vergi dairesine başvurup ilişik kesme yazısını hazırlatmalı, mümkünse satış gününde güncel tarihli olarak elinde bulundurmalıdır. Böylece SHGM’ye başvuru gecikmeden yapılabilir.

Bir diğer önemli nokta, uçak üzerindeki takyidatlar meselesidir. Uçak daha önce satın alınırken finansman için banka ipoteği konulmuş olabilir, ya da bir hukuki ihtilaf nedeniyle mahkeme tedbiri bulunabilir. Bu kısıtlar, tescil işlemlerinde kilit rol oynar. SHGM, üzerinde aktif ipotek/haciz olan uçağın satış veya terkin işlemini yapmamaktadır (HAVAARACI TESCİLİ NASIL YAPILIR? | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Öncelikle ilgili ipotek/haciz kaydının kaldırılması (fekki) için gerekli işlemler (borcun ödenmesi, mahkeme kararının kalkması vb.) tamamlanmalıdır. Özellikle uçak finansmanında yaygın olan Cape Town Sözleşmesi’ne dayalı IR kayıtları (IDERA) varsa, bunların da iptali gerekebilir. Takyidatın kaldırılması bazen uzun sürebilir; bu yüzden satış sürecinde alıcı-satıcı, finans kurumu ile yakın işbirliği yaparak ipoteğin fek yazısını almalıdır. Aksi takdirde satış sözleşmesi yapılsa bile SHGM’de tescil devri gerçekleşemeyeceği için mülkiyet geçişi pratikte tamamlanamayacaktır.

Tescil Transferi (Devir) Aşamasının Analizi: Uçağın bir başkasına devri, hukuki açıdan mülkiyet devri ve idari açıdan sicil devri olmak üzere iki boyutludur. Mülkiyet devri satış sözleşmesiyle gerçekleşir; sicil devri ise SHGM’nin bunu tescile işlemesiyle. Bu ikisi arasında zaman farkı olabileceği için, geçiş döneminin doğru yönetilmesi gerekir. Örneğin uçağın satışı yapıldıktan sonra, yeni tescil belgesi çıkana dek uçak eski sahibin üzerinde görünür. Bu sürede uçağın operasyonu devam ediyorsa (örneğin bir hava taksi uçağı uçuşlara devam ediyor), taraflar arası bir protokolle sorumlulukların kimde olduğu netleştirilmelidir. Genelde sigorta poliçeleri devrin gerçekleştiği anda yeni malike geçirilir; fakat sicil hemen güncellenemediğinden, olası bir kaza durumunda sigortacı nezdinde karışıklık olmaması için poliçede hem eski hem yeni tarafın menfaati belirtilmelidir.

Tescil devrinde noter satış sözleşmesi kritik belgedir. Bu sözleşmede uçağın tüm detaylarının (marka, model, seri no, tescil no, motor seri no’ları, aksesuarlar vs.) doğru yazılması gerekir. Uçak, kara araçları gibi trafik tesciline bağlı olmadığından noterde standardize bir araç satış sözleşmesi formu yoktur; genelde tarafların hazırladığı bir satış protokolü noter huzurunda imzalanır. Burada yapılan hatalar (yanlış seri numarası, eksik motor bilgisi gibi) SHGM’de problem yaratabilir. Çözüm: Satış sözleşmesi hazırlanırken SHGM tescil belgesindeki teknik bilgileri birebir kullanmak, gerekirse bir SHGM kayıt örneği üzerinden verileri kontrol etmek en doğrusudur.

Devir sonrası SHGM’ye başvuru sürecinde, evrakların eksiksiz olması işlemi hızlandırır. Özellikle eski tescil sertifikasının iadesi sık unutulan bir detay olabilir – yeni sahip bunu eski sahibinden alıp SHGM’ye vermelidir. Eğer sertifika kayıpsa, o zaman yukarıda bahsedilen kayıp ilanı prosedürü devreye girebilir, bu da süreci uzatır. Sigorta poliçesinin yeni malik lehine düzenlenmesi de atlanmamalıdır; SHGM bunu zorunlu evrak olarak listelemese de, uçuş emniyeti ve mevzuat açısından uçak eldeğiştirince sigortanın güncellenmesi mecburidir (TT Havacılık Kanunu md. 137, uçak işletme mali mesuliyet sigortası yükümlülüğü).

Yasal Gereklilikler ve Öneriler: Bütün bu tescil süreçlerinde, 2920 sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklere uyulması hem yasal zorunluluk hem de sorunsuz işlem yapmanın garantisidir. Kanunun 55. maddesi, yabancı sahipli uçakların geçici tescilini düzenler ve en az 6 aylık süreyle Türk işletmecilere tahsis şartından bahseder (HAVAARACI TESCİLİ NASIL YAPILIR? | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü) (HAVAARACI TESCİLİ NASIL YAPILIR? | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Bu tür detaylar, özellikle yabancı ortaklı kiralamalarda önem kazanır. Kanunun 61-62. maddeleri tescil silme yetki ve süreçlerini tanımlar (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Türk siciline kayıtlı bir uçağın mülkiyetinin devri, sicile tescil ile hüküm ifade etmese de (satışla mülkiyet geçer) sicile güven ilkesi gereği tescilin güncellenmesi üçüncü kişilere karşı hakların korunması için şarttır (21_2_tam.indb). Bu nedenle mülkiyet/devralma tarafları, tescil kaydını güncel tutmakla yükümlüdür.

Öneri olarak, uçak sahipleri ve işletmecileri tescil işlemlerinde profesyonel destek almaktan çekinmemelidir. Havacılık hukukunda uzman bir danışman, belge hazırlığından, sözleşmelerin düzenlenmesine ve SHGM nezdindeki takibe kadar süreçleri hızlandırabilir ve hataları önleyebilir. SHGM, başvuru sahiplerine yol göstermek üzere resmi web sitesinde süreçleri ve gerekli formları ilan etmiştir; bu kaynaklar dikkatlice incelenmelidir (örneğin SHGM “Tescil İşlemleri” sayfasındaki listeler (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü) (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü)). Ayrıca SHGM ile iletişimde açık ve proaktif olmak önemlidir: Bir sorun veya belirsizlik olduğunda doğrudan Sicil Müdürlüğü ile görüşüp açıklama istemek, sürecin tıkanmasını önler. Unutulmamalıdır ki havacılıkta emniyet ve mevzuata uygunluk esastır; tescil işlemleri de bunun bir parçasıdır. Tüm taraflar (satıcı, alıcı, işletmeci, finansör vs.) rollerini ve sorumluluklarını net bilir ve işbirliği yaparsa, tescil süreçleri en az sıkıntıyla tamamlanacaktır.

6. Zaman Çizelgesi (Timeline)

Aşağıda, Türkiye’deki uçak tescil süreçlerinin tipik zaman planı ve kritik aşamaları özetlenmiştir. Her bir süreç için adımlar ve yaklaşık süreler, planlama ve uygulama açısından zaman çizelgesi olarak belirtilmektedir:

• İlk Tescil Süreci Timeline:

  • Ön Hazırlık ve Rezervasyon: Uçağın satın alma veya kiralama sözleşmelerinin imzalanması akabinde, tescil işareti için SHGM’ye başvuru yapılır. Tescil işareti rezervi genellikle 1-3 iş günü içinde sonuçlanır (SHGM uygun bir TC-*** işaretini başvuru sahibine tahsis eder) (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Bu arada, uçağın ithalat izinleri ve lojistiği planlanır.

  • Uçağın Yurda Getirilmesi ve Gümrük: Uçak Türkiye’ye fiziksel olarak getirilirken, gerekli ferry flight izinleri alınır. Eğer uçuş Türk tesciliyle yapılacaksa, SHGM’den geçici tescil sertifikası çıkarılır (bu işlem ~1 hafta içinde yapılabilir) (Tescil İşlemleri | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Uçak geldiğinde gümrük işlemleri tamamlanır; bu aşama ithalatın tipine göre değişken süre alır (geçici ithalatsa daha kısa, kati ithalatsa gümrük vergileri ödeneceğinden birkaç gün ilave).

  • Tescil Başvurusu ve İnceleme: Uçak geldikten ve tüm belgeler temin edildikten sonra SHGM Sicil Müdürlüğü’ne resmi başvuru yapılır. Eksiksiz dosya ile başvuru anından itibaren SHGM evrak kontrolü yapar. Gerekli görülürse ek belge talebi ilk incelemede (başvuruyu izleyen 3-5 gün içinde) yapılır. Dosya tam ise, SHGM teknik birimleri uçak üzerinde seri numarası, plaka kontrolü gibi fiziki doğrulamayı planlar. Bu inceleme randevusu genellikle 1-2 hafta içinde organize edilir (SHGM uzmanlarının müsaitliğine bağlı olarak). Kontrol sırasında bir uygunsuzluk çıkmazsa hemen onay verilir.

  • Tescil Sertifikasının Düzenlenmesi: SHGM, onay sürecini tamamladığında tescil sertifikasını basarak hazırlar. Resmi hizmet standardına göre ilk tescil işlemi en geç 30 gün içinde sonuçlandırılır (). Fiilen çoğunlukla 15-20 gün civarında sertifika teslim edilir. Bu belge alındığında uçak artık TC-*** tescil kodu ile operasyonlara başlayabilir (ayrıca SHGM Teknik birimi tarafından uçuşa elverişlilik sertifikasının da çıkarılması gerekir, bu da paralel şekilde tamamlanır).

• Tescil Yenileme Timeline:

  • Değişiklik Meydana Gelmesi: Uçağın sahibinde/işleticisinde adres veya unvan değişimi gerçekleştiğinde, veya teknik bir değişiklik/hata nedeniyle sertifika yenilemesi gerektiğinde, durum ortaya çıkar çıkmaz belge hazırlığına başlanır. Örneğin şirket unvanı değişikliği Ticaret Sicil Gazetesi’nde ilan edildiği gün, SHGM başvurusu için hazırlık yapılır.

  • Başvurunun Yapılması: Gerekli belgeler (yeni adresi gösteren ilan, AFM sayfası, gazete kayıp ilanı vb.) temin edilip dilekçe ile SHGM’ye verilir. Bu hazırlık çoğu durumda 1-2 gün gibi kısa sürede tamamlanabilir (kayıp ilanı ise gazetenin yayın gününe bağlıdır, genellikle ertesi günkü gazetede çıkar).

  • İnceleme ve Yeni Sertifika: SHGM, değişiklik bildirimini aldıktan sonra sicil kayıtlarını günceller ve yeni tescil sertifikasını düzenler. Yoğunluk yoksa birkaç gün içinde yeni sertifika hazır olur. Resmi süreç nadiren 1 haftadan uzun sürer, çünkü bu tip işlemler SHGM için rutin ve hızlı işlemlerdir. Sonuç olarak toplamda değişiklik meydana geldikten sonra 1 hafta içinde yenilenmiş sertifika alınabilir. (Örneğin adres değişiminde, pazartesi gazete ilanı çıkıp aynı gün başvuru verilirse, o hafta bitmeden yeni sertifika alınması mümkündür.)

• Tescil İptali Timeline:

  • Satış/Karar Aşaması: Uçağın satışı veya iptalini gerektiren durum belirdiğinde (sözleşme imzalanması, kaza olması, vs), ön hazırlık başlar. Satışta, alıcı-satıcı sözleşme imzalar (bu bir gün içinde yapılır). Kaza durumunda ise kaza raporunun alınması haftalar sürebilir; ancak sahibi uçağın pert olduğuna kanaat getirirse SHGM’ye rapor beklenirken de ön bildirim yapabilir.

  • Belge Toplanması: Satış için noter sözleşmesi yapıldıktan hemen sonra satıcı taraf vergi ilişik kesme belgesini alır (1-2 gün sürebilir). Noter satış belgesi, imza sirküleri, vs. aynı gün halledilebilir. Takyidat kontrolü yapılır; eğer ipotek/haciz varsa kaldırılması bankalar ve mahkemeler aracılığıyla birkaç gün-hafta sürebilir (bu süreç belirsizdir, müzakerelere bağlı). Finansal kiralama iadesinde, ilgili finans kurumu ve BDDK onayı zaman alabilir (sözleşme feshi vs. 1-2 hafta).

  • SHGM Başvurusu: Gerekli tüm evrak hazırlandığında SHGM’ye terkin başvurusu yapılır. Evrak tam ise SHGM bunu derhal işleme alır. Eksik veya sorun varsa (örneğin imza sirküsü eski tarihli, belge eksik) başvuru yapan bilgilendirilir ve tamamlanması istenir, bu da süreci uzatabilir.

  • İşlemin Sonuçlanması: SHGM terkin işlemini genelde 1-2 hafta içinde tamamlar. Satış ve ihracat durumunda, alıcı ülke beklediği için SHGM’nin hızlı hareket etmesi talep edilebilir; bu gibi ticari önemi olan durumlarda işlemler birkaç gün içinde de sonuçlanabilmektedir. Standart olarak, SHGM 15-30 gün aralığında terkin işlemini bitirir ve deregistration yazısını verir. Uçağın yeni sicile kaydı için bu belge kullanılır. Tescil iptal edildikten sonra, ilgili kurumlara (gümrük, apron otoritesi, vb.) SHGM tarafından bildirim yapılabileceğinden, uçağın Türkiye’deki operasyonu resmen sonlanmış olur.

• Tescil Transferi Timeline:

  • Satış ve Ön Hazırlık: Uçağın devri kararlaştırıldığında, alıcı ve satıcı önce fiyat ve şartlarda anlaşır, sonra noterden satış işlemi yapılır. Bu pazarlık süreci dışında, resmi devir günü noterde işlemler genelde aynı gün tamamlanır. Satıcı, önceden vergi borç durumunu kontrol eder.

  • Evrak Hazırlığı: Noter satış sözleşmesinin ardından (veya aynı anda) alıcı taraf sigorta poliçesini kendi lehine günceller (sigortacı ile iletişim 1 gün). Taraflar, eski işletme anlaşmasını sonlandırıp (gerekirse) yenisini yapar (bu da evrak hazırlığı olarak 1-2 günde halledilebilir). Tüm bu belgeler yeni malikin elinde toplanır.

  • SHGM’ye Bildirim: Satıştan hemen sonra (tercihen birkaç gün içinde, en geç 15 gün) SHGM Sicil’e sahip değişikliği başvurusu yapılır (HAVAARACI TESCİLİ NASIL YAPILIR? | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü). Başvuru anında eski tescil sertifikası ve belgeler teslim edilir.

  • İnceleme ve Yeni Kayıt: SHGM, devir evrakını inceler. Belgeler tam ise kısa sürede (genellikle 1 hafta içinde) yeni tescil sertifikasını düzenler. Eğer bir belge eksikse (örneğin vergi ilişik kesme belgesi unutulmuşsa) işlem beklemeye girer; eksik tamamlandığında devam eder. Çoğunlukla sahip değişikliği işlemleri hızlı sonuçlandırılır, böylece yeni sahip uçağı zaman kaybetmeden kullanmaya devam eder.

  • Sonrası: Yeni tescil sertifikası çıktıktan sonra, uçakla ilgili tüm kayıtlar (sigorta, operasyon el kitapları, bakım programları vb.) yeni sahip/işletici adına güncellenir. Bu aşamada hukuki sorumluluk tamamen yeni malike geçmiştir. Toplamda satışın yapıldığı günden yeni tescilin alınmasına kadar geçen süre tipik olarak 10-15 gün civarındadır.

Her sürecin zaman çizelgesinde belirtilen süreler, ideal koşullar ve yaygın uygulamalar göz önüne alınarak verilmiştir. Gerçek süreçler, özel koşullara bağlı olarak daha kısa veya uzun sürebilir. Örneğin resmi tatiller, SHGM’nin iş yoğunluğu, eksik belge tamamlama süreleri gibi etkenler takvimi etkileyebilir. Bu nedenle, uçak sahipleri ve işletmeciler kritik operasyonel kararlarını (ör. yeni uçağın hizmete giriş tarihi, mevcut uçağın satış teslim tarihi) belirlerken tescil işlemlerine yeterli payı bırakmalıdırlar.

7. Tablolar

Aşağıda, uçak tescil süreçlerinde adım adım yapılması gerekenler ve ilgili belgeler, özet tablolar halinde sunulmuştur. Bu tablolar, her bir süreç için yol haritası niteliğinde olup, kilit adımları sıralı olarak göstermektedir.

İlk Tescil Süreci – Adım Adım İşlemler

Tescil Yenileme (Bilgi Değişiklikleri) – Adım Adım

Tescil İptali (Terkin) – Adım Adım

Tescil Transferi (Sahip Değişikliği) – Adım Adım

Özmen Mali Müşavirlik