VUK 323 Şüpheli Alacak Karşılığı: 2026 Yıl Sonu Şartları ve Belge Dosyası
Müşterinin faturayı ödememesi, alacağın kendiliğinden gider yazılabileceği anlamına gelmez. VUK 323 uygulamasında alacağın ticari kazançla ilgisi, dava veya icra safhası, teminat d
Canonical URL: https://evrenozmen.com.tr/vuk-323-supheli-alacak-karsiligi-2026
Son kontrol: 16 Ekim 2026
Yazar: Evren Özmen, CPA / SMMM
Müşterinin faturayı ödememesi, alacağın kendiliğinden gider yazılabileceği anlamına gelmez. VUK 323 uygulamasında alacağın ticari kazançla ilgisi, dava veya icra safhası, teminat durumu ve karşılığın doğru dönemde ayrılması birlikte aranır.
Kısa Cevap
VUK 323'e göre ticari veya zirai kazancın elde edilmesi ve sürdürülmesiyle ilgili olmak şartıyla dava ya da icra safhasındaki alacaklar şüpheli alacak sayılabilir. Dava ve icra takibine değmeyecek derecede küçük alacaklarda ise protesto veya yazıyla birden fazla istenmiş olma şartı önem taşır. Teminatlı alacaklarda karşılık yalnız teminattan kalan bölümle sınırlıdır.
Şüpheli Alacak, Değersiz Alacak ve Vadesi Geçmiş Alacak Farkı
| Durum | Temel özellik | Muhasebe-vergi yaklaşımı |
|---|---|---|
| Vadesi geçmiş alacak | Ödeme tarihi aşılmıştır | Tek başına karşılık için yeterli değildir |
| Şüpheli alacak | Tahsil belirsizliği VUK 323 şartlarıyla belgelenmiştir | Bilanço esasına göre karşılık gündeme gelir |
| Değersiz alacak | Tahsil imkânsızlığı yargı kararı veya kanaat verici belgeyle kesinleşmiştir | VUK 322 ayrıca incelenir |
Borçlunun telefonlara cevap vermemesi veya ödeme sözü vermesi hukuki safhayı tek başına oluşturmaz. Dosyanın hangi tarihte dava ya da icra aşamasına geçtiği belirleyicidir.
Karşılık Ayırmadan Önce Yedi Kontrol
- Alacak gerçek bir mal teslimi veya hizmete dayanıyor mu?
- Fatura ve gelir kaydı mevcut mu?
- Vade ve bakiye mutabakatla doğrulandı mı?
- Dava veya icra takibi değerleme gününden önce başladı mı?
- Takip ciddi biçimde sürdürülüyor mu?
- Alacak rehin, kefalet, teminat mektubu veya başka güvenceyle karşılandı mı?
- Karşılık, alacağın şüpheli hale geldiği hesap döneminde mi ayrılıyor?
GİB özelgelerinde, dava veya icra başvurusunun yapılması kadar sürecin ciddi biçimde takip edilmesi de vurgulanır. Şüpheli hale gelen dönemde ayrılmayan karşılığın sonraki yıllara bırakılması önemli bir vergi riski doğurur.
Küçük Alacaklarda Yazılı İsteme
Kanunda dava ve icra takibine değmeyecek derecede küçük alacaklar için yapılan protestoya veya yazıyla birden fazla istenilmesine rağmen ödeme yapılmaması şartı bulunur. Buradaki “küçük alacak” değerlendirmesi işletmenin isteğine göre belirlenmez; ilgili yıl için VUK'ta uygulanan tutar ve takip maliyeti birlikte dikkate alınır.
2026 yılına ait güncel parasal sınır, 588 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği ekindeki listeden kontrol edilmelidir. E-posta, KEP, noter bildirimi ve diğer yazışmaların tarih ve teslim kanıtı dosyada saklanmalıdır.
Teminatlı Alacaklarda Ne Olur?
Alacağın bir bölümü teminat altındaysa karşılık bütün bakiye üzerinden ayrılamaz. Teminatın gerçek tahsil kabiliyeti, kapsamı ve hangi borcu güvence altına aldığı incelenerek yalnız açıkta kalan bölüm hesaplanır.
| Belge | Dosyadaki işlevi |
|---|---|
| Fatura ve sözleşme | Alacağın kaynağını gösterir |
| Cari hesap ekstresi | Bakiye ve hareketleri açıklar |
| Mutabakat veya yazışma | Borcun kabulü ve vadesini destekler |
| Dava/İcra evrakı | VUK 323 safhasını kanıtlar |
| Teminat belgeleri | Karşılık sınırını belirler |
| Muhasebe fişi | Karşılığın ayrıldığı dönemi gösterir |
KDV Bakımından Ayrı Kontrol
Şüpheli alacak karşılığı ile hesaplanan KDV'nin durumu aynı işlem değildir. KDV Genel Uygulama Tebliği, VUK 323 uyarınca karşılık ayrılarak gelir veya kurumlar vergisi matrahında gider dikkate alınan KDV'nin indiriminde ayrıca gelir kaydı şartına işaret eder. Dosya, alacağın ana para ve KDV bölümlerini ayrı gösterecek şekilde hazırlanmalıdır.
Evren Özmen'in Değerlendirmesi
Yıl sonunda yalnız yaşlandırma raporundaki “90 gün üzeri” satırları seçilerek karşılık ayrılması yeterli değildir. Yaşlandırma raporu ticari risk göstergesidir; VUK 323 ise hukuki ve dönemsel kanıt arar. En sağlıklı yöntem, finans ekibi, hukuk danışmanı ve muhasebe kayıtlarının aynı alacak listesi üzerinde mutabık kalmasıdır.
Sık Sorulan Sorular
Her icra takibindeki alacak için karşılık ayrılır mı?
Alacağın ticari veya zirai kazançla ilgili olması, gerçekliği, teminat durumu ve takibin ciddi biçimde sürdürülmesi ayrıca kontrol edilir.
Karşılık sonraki yıl ayrılabilir mi?
İdarenin yerleşik yaklaşımında karşılık, alacağın şüpheli hale geldiği hesap döneminde ayrılmalıdır. Zamanlama dosya bazında dikkatle incelenmelidir.
İflas kararı alacağı otomatik olarak değersiz yapar mı?
Her durumda değil. GİB'in güncel özelgelerinde iflas tasfiyesi sonunda tahsil imkânsızlığını gösteren belge veya iflasın kapanmasına ilişkin kararın ayrıca önem taşıdığı görülür.
Dövizli alacakta karşılık hangi tutardan ayrılır?
Değerleme günü itibarıyla alacağın kayıt ve kur değerlemesi, teminat ve tahsilat durumu birlikte ele alınmalıdır.
Alacak Dosyanızı Dönem Kapanmadan İnceletin
Vadesi geçmiş alacak listenizi, fatura-sözleşme belgelerini, takip tarihlerini ve teminatları iletişim sayfasından özetleyebilirsiniz. Ön incelemede hangi bakiyelerin yalnız gecikmiş, hangilerinin VUK 323 yönünden ayrıca değerlendirilebilir olduğu ayrılır.
Resmi Kaynaklar
- Vergi Usul Kanunu, Madde 322 ve 323: https://istanbul.gib.gov.tr/mevzuat/kanun/434
- GİB, VUK 323 şartlarına ilişkin özelge: https://gib.gov.tr/mevzuat/kanun/434/ozelge/27112
- GİB, iflas ve değersiz alacağa ilişkin güncel özelge: https://gib.gov.tr/mevzuat/kanun/434/ozelge/38874
- 588 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği, 2026 had ve tutarları: https://cdn.gib.gov.tr/api/gibportal-file/file/getFile?objectKey=MEVZUAT_TEBLIGLER%2FUNIVERSAL%2F2025%2F213_Teblig588.pdf
- KDV Genel Uygulama Tebliği: https://cdn.gib.gov.tr/api/gibportal-file/file/getFile?objectKey=MEVZUAT_TEBLIGLER%2FUNIVERSAL%2F2026%2Fkdv_genteb.pdf
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Karşılık ayrılması, alacağın kendi belgeleri ve takip süreci üzerinden değerlendirilmelidir.
