Yıl Sonu Stok Sayımı ve Envanter Değerleme: VUK 186 ve 274 Kontrol Listesi
Stok programındaki rakam ile depodaki miktar aynı değilse dönem kârı da güvenilir değildir. Yıl sonu stok sayımı yalnız koli adedi çıkarmak için değil; işletmenin elindeki malı, ba
Canonical URL: https://evrenozmen.com.tr/yil-sonu-stok-sayimi-envanter-degerleme-vuk-186-274
Son kontrol: 16 Ekim 2026
Yazar: Evren Özmen, CPA / SMMM
Stok programındaki rakam ile depodaki miktar aynı değilse dönem kârı da güvenilir değildir. Yıl sonu stok sayımı yalnız koli adedi çıkarmak için değil; işletmenin elindeki malı, başkasına ait malı, yoldaki ürünü, hasarlı stoğu ve kayıt farkını aynı tarih itibarıyla ayırmak için yapılır.
Kısa Cevap
VUK 186'ya göre envanter, bilanço günündeki mevcutların, alacakların ve borçların sayılarak, ölçülerek, tartılarak ve değerlenerek kesin ve ayrıntılı biçimde tespitidir. VUK 274 uyarınca emtia kural olarak maliyet bedeliyle değerlenir. Sayım sonucu doğrudan muhasebe programına yazılmadan önce farkın satış, alış, iade, transfer, fire, hasar veya kayıt zamanlamasından kaynaklanıp kaynaklanmadığı belgelenmelidir.
Sayımdan Önce Depoyu Hazırlayın
| Hazırlık | Uygulama |
|---|---|
| Sayım anını belirleme | Mal giriş-çıkışı durdurulur veya hareketler ayrı listede tutulur |
| Alan planı | Depo, mağaza, üretim, emanet ve iade alanları ayrılır |
| Ürün listesi | Stok kodu, birim, varyant ve lokasyon tekilleştirilir |
| Sayım ekibi | Sayan ve kontrol eden kişiler ayrılır |
| Belge kesimi | Son alış, satış, sevk ve iade belgeleri numaraları kaydedilir |
| Üçüncü kişi malları | Konsinye ve emanetteki mallar ayrıca işaretlenir |
Fiili Sayım ile Kayıt Nasıl Karşılaştırılır?
Her ürün için en az şu dört bilgi yan yana getirilmelidir:
- Muhasebe veya stok yazılımındaki miktar
- Fiilen sayılan miktar
- Miktar farkının açıklaması
- Değerleme birim maliyeti ve toplam tutar
Fark yalnız “sayım eksiği” diye kapatılmamalıdır. Son gün sevk edilen fakat faturası veya irsaliyesi işlenmeyen ürün, yanlış depoya kaydedilen transfer, iade bekleyen mal ya da normal fire birbirinden farklıdır.
VUK 274'e Göre Değerleme
Emtia kural olarak maliyet bedeliyle değerlenir. Değerleme günündeki satış bedelinin maliyet bedeline göre yüzde 10 veya daha fazla düşmesi halinde, kanundaki şartlar çerçevesinde emsal bedel ölçüsü gündeme gelebilir.
| Stok durumu | İlk bakılacak konu |
|---|---|
| Satılabilir normal ürün | Maliyet bedeli ve maliyet yöntemi |
| Modası geçmiş veya yavaş ürün | Gerçek satış bedeli ve değer düşüklüğü kanıtı |
| Hasarlı ürün | Hasarın nedeni, tutanak ve satış imkânı |
| Fire | Sektörel normal oran, üretim kaydı ve fiili sonuç |
| Konsinye ürün | Mülkiyetin kimde olduğu |
| Yoldaki mal | Teslim şekli, mülkiyet ve dönem kesimi |
| İthal ürün | Alışa bağlı maliyet unsurları ve kur kayıtları |
Değer düşüklüğü kararı yalnız yönetimin tahminine dayanmamalıdır. Fiyat listesi, sonraki satış, ekspertiz, hasar tutanağı veya ilgili resmi süreç gibi kanıtlar dosyada bulunmalıdır.
E-Ticaret İşletmelerinde Ek Kontrol
Pazaryeri panelindeki “stok” alanı muhasebe envanteri değildir. Ürünler depo, kargo, iade, hasarlı ürün alanı ve farklı pazaryerleri arasında hareket ederken aynı mal iki kez sayılabilir veya hiç sayılmayabilir.
- Sipariş karşılama merkezindeki miktar için platform raporu alın.
- Kargoya verilmiş fakat teslim edilmemiş siparişleri ayrı gösterin.
- Müşteri iadesinin fiziksel durumu ile para iadesini eşleştirin.
- Kampanya paketi ile tekil ürün stok kodlarının dönüşümünü kontrol edin.
- Pazaryeri komisyonunu stok maliyetiyle karıştırmayın.
Sayım Tutanağında Bulunması Gerekenler
- Sayım tarihi ve başlangıç-bitiş saati
- Sayım yapılan lokasyon
- Ürün kodu, açıklaması, birimi ve miktarı
- Hasarlı, bozuk, emanet veya konsinye işareti
- Sayan ve kontrol eden kişilerin adı
- Son giriş-çıkış belge numaraları
- Farkların açıklaması ve onaylayan yönetici
Fotoğraf ve depo çıktıları yardımcı kanıttır; imzalı ve izlenebilir sayım listesi yerine geçmez.
Evren Özmen'in Değerlendirmesi
Stok farklarının çoğu tek bir büyük hatadan değil, yıl boyunca biriken küçük işlem sorunlarından doğar. Ürün kodları çoğalmış, iadeler beklemiş, depolar arası transferler kapanmamış veya son sevkiyatlar yanlış döneme kaymış olabilir. İyi bir kapanış dosyası farkı yalnız düzeltmez; hangi süreçte oluştuğunu göstererek ertesi yıl tekrarını önler.
Sık Sorulan Sorular
Stok programı varsa fiili sayım yine gerekli mi?
Evet. Yazılım kaydi miktarı gösterir; VUK 186 kapsamındaki envanter fiili mevcudun tespitini gerektirir.
Sayım farkı doğrudan gider yazılabilir mi?
Her fark otomatik gider değildir. Farkın nedeni, belgesi, işletmenin faaliyet yapısı ve vergi uygulaması incelenmelidir.
Hasarlı stok sıfır değerle gösterilebilir mi?
Kendiliğinden değil. Hasarın niteliği, satış imkânı, emsal bedel süreci ve gerekli belgeler birlikte değerlendirilmelidir.
Başkasına ait mal sayılır mı?
Fiziken işletmede bulunsa bile mülkiyet ayrımı yapılır. Konsinye veya emanet mallar işletmenin kendi stoğuna karıştırılmamalıdır.
Envanter Dosyanızı Kontrol Ettirin
Depo sayısı, stok yazılımı, e-ticaret kanalları ve bekleyen farklarınızı iletişim sayfasından paylaşabilirsiniz. Ön incelemede sayım planı, belge kesimi, değerleme ve muhasebe farkları ayrı başlıklarda değerlendirilir.
Resmi Kaynaklar
- Vergi Usul Kanunu, Madde 185-191 ve 274: https://istanbul.gib.gov.tr/mevzuat/kanun/434
- GİB, fire ve fiili stok dengesine ilişkin özelge: https://gib.gov.tr/mevzuat/kanun/436/ozelge/26819
- GİB, emtia envanterine ilişkin özelge: https://gib.gov.tr/mevzuat/kanun/433/ozelge/22408
- 2026 yıl sonu kapanış rehberi: https://evrenozmen.com.tr/2026-yil-sonu-vergi-kapanis-kontrol-listesi
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Stok farkı ve değerleme işlemleri işletmenin fiili sayımı, belgeleri ve faaliyet yapısı üzerinden değerlendirilmelidir.
