İşe Yeni Başlayan Ticari Kazanç Mükelleflerinin Hak ve Ödevleri

Bu blog yazısında, işe yeni başlayan ticari kazanç mükelleflerinin hak ve ödevleri ile vergiye gönüllü uyumunun artırılması amacıyla mükelleflere sağlanan bazı vergi avantajları yer almaktadır.

1. Mükelleflerin Hak ve Ödevleri

Mükellefler, vergi kanunlarının uygulanması sırasında karşılaştıkları özel durumlar ve işlemlerle ilgili olarak sahip oldukları hakları aşağıdaki gibi kullanmaktadırlar:

• Bildirme

• Belge Düzenleme

• Defter Tutma

• Belge Temini ve İptali

• Muhafaza ve İbraz Ödevleri

• Diğer Ödevler

2. Bildirilmesi Gereken Hususlar

Mükellefler;

• İşe Başlama:
  İşe başlama tarihinden itibaren on gün içinde bildirim yapılmalıdır.

• İş Değişikliği ve İşi Bırakma:
  İş yeri adresi değişikliği, iş değişikliği ve işletme değişikliği gibi olaylar, olayın vukuat tarihinden itibaren bir ay içinde bildirilmelidir.

• Yeni Bina İnşası:
  Şehir ve kasabalarda inşa ettirilen binalar ile inşaat bitmeden kullanılmaya başlanan bölümler, halin vukuat tarihinden itibaren iki ay içerisinde bildirilmelidir.

Bildirim, Dijital Vergi Dairesi, ilgili vergi dairesi veya posta yoluyla yapılmaktadır. Zamanında bildirim yapılmadığı takdirde, Vergi Usul Kanunu kapsamında usulsüzlük cezası uygulanır.

3. Defter Tutma ve Belge Saklama Yükümlülükleri

Gerçek usulde mükellef olan ticari kazanç mükellefleri, Vergi Usul Kanunu gereği defter tutmak zorundadır. Bu kapsamda, defter ve belgelerin muhafazası ile ilgili temel bilgiler:

• Muhafaza Süresi:
  İlgili bulundukları yılı takip eden takvim yılından başlayarak 5 yıl.

• Elektronik Kayıt:
  Defter Beyan Sistemi (DBS) üzerinden tutulan defterler, ayrıca kağıt ortamında saklanmak zorunda değildir.

3.1. Defter ve Belge Saklama Sürecine İlişkin Tablo

Ayrıca;

• Pişmanlıkla Beyan,

• Cezalarda İndirim,

• Uzlaşma,

• Dava Açma,

• Tecil–Taksitlendirme,

• %5 Vergi İndirimi,

• Düzeltme,

• Şikâyet Yolu ile Müracaat,

• Özelge,

• Kanun Yolundan Vazgeçme,

• Mahsup ve İade,

• Ödeme Emrine İtiraz
  gibi uygulamalar da mevcuttur.

4. Defterlerin Elektronik Ortamda Tutulması

Mükelleflerin defterlerini elektronik ortamda tutmalarını sağlayan iki temel sistem bulunmaktadır:

4.1. Defter Beyan Sistemi (DBS)

• Tanım:
  İşletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler ile basit usule tabi olanların kayıtlarının elektronik ortamda tutulmasını sağlar.

• Başvuru Süresi:
  İşe başlama bildiriminin verildiği günü izleyen yedinci iş günü (23.59’a kadar).

4.2. Elektronik Defter Uygulaması (e-Defter)

• Tanım:
  Vergi Usul Kanunu veya Türk Ticaret Kanunu gereği tutulması zorunlu defterlerde yer alması gereken bilgilerin elektronik kayıtlarıdır.

• Avantajları:

  • Elektronik dosya olarak hazırlanır.

  • Kağıta bastırılmadan oluşturulur.

  • Elektronik imza veya mali mühür ile güvence altına alınır.

  • İlgili kişiler nezdinde ispat aracı olarak kullanılabilir.

5. Defterlerin Tasdik Ettirilme Süreci

Bilanço veya işletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler, tasdik ettirilmek zorundadır. Tasdik işlemi ile ilgili durumlar:

• Öteden İşe Devam Edenler:
  Hesap dönemine girecek son ayda bildirim.

• Yeni İşe Başlayanlar, Sınıf Değiştirenler ve Yeni Mükellefler:
  İşe başlama, sınıf değiştirme veya yeni mükellefiyete girme tarihinden önce bildirim yapılmalıdır.

• Vergi Muafiyeti Kalkanlar:
  Muaflıktan çıkma tarihinden itibaren on gün içinde.

• Yıl İçinde Yeni Defter Kullanma Zorunluluğu Doğanlar:
  Yeni defter kullanmaya başlamadan önce tasdik edilmesi gerekmektedir.

• Defter Tasdik Yenileme:
  Ertesi yılda da kullanılacak defterler için Ocak ayı veya ilgili hesap döneminin ilk ayında yenileme yapılmalıdır.

6. Düzenlenmesi Gereken Belgeler

Mükellefler, ticari faaliyetlerine uygun belgeleri aşağıdaki şekilde düzenlemelidir:

• Fatura, Gider Pusulası, Müstahsil Makbuzu

• Perakende Satış Fişi, Ödeme Kaydedici Cihazla Verilen Fiş

• Giriş ve Yolcu Taşıma Bileti, Sevk İrsaliyesi, Taşıma İrsaliyesi

• Yolcu Listesi, Günlük Müşteri Listesi

Belgeler;

• Anlaşmalı Matbaalardan bastırılmalı ya da

• Noter tasdiki alınmalıdır.

Ayrıca, e-Belge uygulamalarına dahil olan mükellefler yeterli miktarda kağıt belge bastırmak zorundadırlar.

Elektronik belge uygulamalarında kullanılan başlıca belgeler:

• e-Fatura

• e-Arşiv Fatura

• e-Gider Pusulası

• e-Müstahsil Makbuzu

• e-İrsaliye

Not:
e-Fatura uygulamasına kayıtlı mükellefler; kayıtlı olanlara e-Fatura, kayıtlı olmayanlara ise e-Arşiv Fatura düzenlemek durumundadır.
Vergiler dahil tutarın 3 Bin TL'yi aşması halinde ilgili başvuru portalından işlem yapılmalıdır.

7. Yeni Nesil Ödeme Kaydedici Cihaz (YN ÖKC) Kullanma

7.1. Kullanım Şartları

• Kapsam:
  Perakende ticaretle uğraşan birinci ve ikinci sınıf tüccarlar,

• Belgelenme Zorunluluğu:
  Fatura vermek mecburiyetinde olmadıkları satışlar ve işlerin belgelenmesinde YN ÖKC veya Güvenli Mobil Ödeme ve Elektronik Belge Yönetim Sistemi (GMÖEBYS) kullanılmalıdır.

7.2. Başlangıç Süresi

• İşe yeni başlayan veya sonradan bu mecburiyet kapsamına giren mükellefler için başlama tarihi;
  İşe başlama veya mecburiyet kapsamına girme tarihinden itibaren 30 gün (öncelikli yörelerde 60 gün).

7.3. Ek Gereklilik

• Üye İş Yeri Anlaşması:
  En az bir banka veya ödeme hizmet sağlayıcısı ile anlaşma yaparak banka veya kredi kartı ile ödeme imkânı sağlanmalıdır.

8. Belgelerin Verilmemesi, Alınmaması ve Diğer Usul Hükümleri İhlalleri

8.1. İhlal Durumunda Uygulanacak Yaptırımlar

• Elektronik Belge Zorunluluğu:
  Elektronik belge olarak düzenlenmesi gereken belgelerin (fatura, gider pusulası, müstahsil makbuzu, serbest meslek makbuzu vb.) verilmemesi veya alınmaması durumunda,

• Kâğıt Üzerine Düzenlenen Belgeler:
  Gereken haller dışında kâğıt olarak düzenlenmesi durumunda veya VUK’a göre hiç düzenlenmemiş sayıldığında,
  her bir belge için Vergi Usul Kanunu’nun 353. maddesi uyarınca özel usulsüzlük cezası kesilir.

9. Vergi Beyannameleri ve Yükümlülükleri

9.1. Beyanname Türleri

• Gelir Vergisi, Gelir Geçici Vergi, Katma Değer Vergisi

• Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannameleri

Bu beyannameler, elektronik ortamda gönderilmek zorundadır.

9.2. Beyanname Verme Sistemleri

Not:
Basit usule tabi olan mükellefler, ticari kazançları nedeniyle gelir vergisi beyannamesi vermemekle birlikte;
elde ettikleri gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı, ücret ve diğer kazançları nedeniyle beyannamelerini DBS üzerinden verirler.

10. Vergi Levhası Alma ve Bulundurma

• Zorunluluk:
  Gelir vergisi mükellefleri, her yıl Mayıs ayının son gününe kadar vergi tarhına esas olan kazanç tutarları ve vergi miktarlarını gösteren levhayı almak zorundadır.

• Yeni Başlayan Mükellefler:
  İşe yeni başlayan mükellefler, mükellefiyet tesisinden itibaren 1 ay içerisinde vergi levhalarını almalıdır.

• Denetim:
  Vergi levhasını bulundurma mecburiyetinde olunan yerlerde yapılan denetimlerde, eksiklik tespit edilirse her tespit için özel usulsüzlük cezası uygulanır.

11. Tahsilat ve Ödemelerin Tevsik (Belgeleme) Zorunluluğu

11.1. Kapsam

• Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, serbest meslek erbabı, basit usulde tespit olunan tüccarlar, defter tutması zorunlu çiftçiler, vergiden muaf esnaf ve mükellef olmayanların;
  KDV dahil 30.000 TL’yi aşan tutardaki tüm tahsilat ve ödemeleri, aracı finansal kurumlar tarafından düzenlenen belgelerle tevsik etmesi gerekmektedir.

11.2. Özel Durumlar

• Araç Kiralama Faaliyeti:
  Belirli taşıt ve araçlar hariç, kiralama hizmetlerinde yapılan işlemler de tevsik edilmelidir.

• Konut ve İş Yerleri:
  Kiraya veren ve kiralayanlar, kira tutarına bakılmaksızın;
  bankalar veya Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi tarafından düzenlenen belgelerle tevsik etmelidir.

• Kısa Süreli Kiralamalar:
  Günlük veya haftalık kiralama işlemleri de tevsik zorunluluğuna dahildir.

Uyarı:
Tevsik zorunluluğuna uyulmayan her işlem için Vergi Usul Kanunu uyarınca özel usulsüzlük cezası kesilir.

12. Elektronik Tebligat Kullanımı

Ticari kazanç yönünden gelir vergisi mükellefi olanlar,
mükellefiyet tesis sırasında e-Tebligat talep bildiriminde bulunarak,
e-Tebligat Sistemini kullanmak zorundadır.
Gönderilen elektronik belgeler, mükellefin elektronik adresine ulaştığı
tarihten itibaren beşinci günün sonunda tebliğ edilmiş sayılır;
ayrı posta yoluyla tebligat yapılmaz.

13. Genç Girişimci Kazanç İstisnası

• Kapsam:
  Ticari faaliyeti nedeniyle adlarına ilk defa gelir vergisi mükellefiyeti tesis edilen,
  ve mükellefiyet başlangıç tarihi itibarıyla 29 yaşını doldurmamış tam mükellef gerçek kişiler.

• İstisna Kapsamı:
  Faaliyete başlandıkları takvim yılından itibaren üç vergilendirme dönemi boyunca elde edilen kazancın,
  Gelir Vergisi tarifesinin ikinci diliminde yer alan tutara kadar olan kısmı gelir vergisinden istisna tutulur.
  Bu tutar her yıl güncellenecektir.

• Gerçek Usule Geçiş:
  Kazançları basit usulde tespit edilen mükellefler, gerçek usule geçmeleri halinde,
  genç girişimci kazanç istisnası şartlarını taşıyorlarsa, söz konusu istisnadan yararlanabilirler.

14. Vergiye Uyumlu Mükelleflere Sağlanan %5 Vergi İndirimi

Gelir Vergisi Kanunu şartlarını taşıyan mükellefler, yıllık gelir vergisi beyannameleri üzerinden hesaplanan verginin
%5’ini, ödenmesi gereken vergiden indirebilirler.

15. Dijital Vergi Dairesi Üzerinden Yapılabilecek İşlemler

Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından elektronik ortamda sunulan hizmetler, tek çatı altında birleştirilmiş olup,
kişilerin tüm uygulamalara kolay, hızlı ve güvenli erişim sağlamaları hedeflenmektedir.
Dijital Vergi Dairesi üzerinden aşağıdaki işlemler yapılabilir:

• Borç Sorgulama ve Kısmi Ödeme

• Borç Durum Yazısı Alımı

• Sicil Bilgilerine Erişim

• Diğer vergisel işlemler (tüm işlemler vergi dairesine gitmeden, 7/24 yapılabilmektedir).

16. Vergi Ödeme Kanalları

Vergi ödemeleri, aşağıdaki kanallar aracılığıyla gerçekleştirilebilir:

17. Ek Bilgilendirme: e-Posta ve Sosyal Medya

• e-Posta Bilgilendirme Sistemi:
  e-Posta Bilgilendirme Aboneliği
  adresinden abone olunarak, vergi mevzuatı ve uygulamalardan hızlıca haberdar olunabilir.

• Anlaşmalı Bankalar Listesi:
  Anlaşmalı Bankalar Listesi
  bağlantısından ulaşılabilir.

• Mükellef e-Posta İletişim Sistemi (MEIS):
  İlgili e-posta adresleri üzerinden güncel vergi mevzuatına ilişkin bilgilere ulaşılabilir.

• Vergi Mevzuatı ile İlgili Güncel Bilgilere Ulaşabileceğiniz Kanallar

Sorularınız için bize ulaşabilirsiniz.

ÖZMEN MALİ MÜŞAVİRLİK