Fintek, Kripto ve E-Para Şirketleri İçin MASAK Uyum Rehberi
Fintek, ödeme, elektronik para veya kripto varlık işinde müşteri kabul ekranı kurmak tek başına MASAK uyumu değildir. Faaliyetin hangi düzenleyici kurum kapsamına girdiği; müşteri
Canonical URL: https://evrenozmen.com.tr/fintek-kripto-e-para-sirketleri-masak-uyum-rehberi
Son kontrol: 27 Eylül 2026
Yazar: Evren Özmen, CPA / SMMM
Fintek, ödeme, elektronik para veya kripto varlık işinde müşteri kabul ekranı kurmak tek başına MASAK uyumu değildir. Faaliyetin hangi düzenleyici kurum kapsamına girdiği; müşteri ve gerçek faydalanıcı tespiti, risk sınıflandırması, işlem izleme, şüpheli işlem bildirimi, uyum görevlisi, eğitim, iç denetim, veri güvenliği ve muhasebe kayıtlarıyla birlikte ele alınmalıdır.
Kısa Cevap
MASAK uyumu, yalnız kimlik belgesi toplama veya yaptırım listesi kontrolünden ibaret değildir. Şirketin faaliyet modeline göre yazılı kurum politikası, risk yönetimi, izleme ve kontrol, uyum organizasyonu, eğitim, iç denetim, müşteri tanıma, gerçek faydalanıcı tespiti, şüpheli işlem değerlendirmesi, bilgi-belge verme ve saklama süreçleri kurulmalıdır. TCMB, SPK ve MASAK yükümlülükleri birbirinin yerine geçmez.
Uyum Dosyanızı Ön İncelemeye Gönderin
İlk değerlendirme için şu bilgileri gönderin:
- İş modeli ve sunulan ürün/hizmetler
- TCMB veya SPK izin/liste/başvuru durumu
- Müşteri ülkeleri, gerçek/tüzel kişi dağılımı
- Hesap, cüzdan, ödeme, transfer, saklama veya platform akışı
- Uzaktan kimlik tespiti ve müşteri kabul adımları
- Risk sınıfları ve işlem izleme senaryoları
- Uyum görevlisi ve organizasyon yapısı
- Şüpheli işlem inceleme ve bildirim yöntemi
- Muhasebe, mutabakat ve müşteri varlığı kayıtları
- Kullanılan dış hizmet, bulut ve veri sağlayıcıları
Başlangıç: https://evrenozmen.com.tr/iletisim
E-posta: info@ozmconsultancy.com
Kısa Özet
Fintek/e-para şirketinde TCMB faaliyet izni, kripto varlık hizmet sağlayıcısında SPK düzeni ve her iki modelde MASAK yükümlülükleri ayrı katmanlardır. Müşteri kabulü, risk puanı, işlem izleme ve şüpheli işlem kayıtları; muhasebedeki müşteri fonları, komisyon geliri, transfer, iade ve mutabakat kayıtlarıyla aynı ekonomik işlemi göstermelidir.
Net Cevap
Uyum programı şirket faaliyete başladıktan sonra eklenen bir doküman paketi olmamalıdır. Ürün tasarımı aşamasında müşteri ve işlem riskleri belirlenmeli, kimlik/gerçek faydalanıcı kontrolleri kurulmalı, uyum sorumlulukları yönetim seviyesinde atanmalı ve şüpheli işlem incelemesi muhasebe ile bilgi sistemlerinden beslenen denetlenebilir kayıtlara bağlanmalıdır.
Hızlı Karar ve Dosya Yönlendirmesi
| Durum | İlk bakılacak sayfa | İlk gönderilecek bilgi |
|---|---|---|
| Fintek, kripto veya e-para MASAK uyumu | https://evrenozmen.com.tr/fintek-kripto-e-para-sirketleri-masak-uyum-rehberi | İş modeli, izin durumu, müşteri ve işlem akışı |
| Ödeme/e-para kuruluşu ve TCMB izni | https://evrenozmen.com.tr/e-para-odeme-kurulusu-sirket-kurulusu-tcmb-izni-vergi | Faaliyet türü, ortaklar, sermaye ve başvuru aşaması |
| Kripto varlık hizmet sağlayıcı | https://evrenozmen.com.tr/kripto-varlik-hizmet-saglayicilari-uzaktan-kimlik-tespiti-spk | Platform/saklama, müşteri kabulü ve SPK durumu |
| Web3 yazılım mı, düzenlemeye tabi faaliyet mi? | https://evrenozmen.com.tr/web3-kripto-varlik-sirketi-kurulusu-vergi | Ürün, gelir, kullanıcı ülkesi ve varlık akışı |
| Döviz bürosu/yetkili müessese | https://evrenozmen.com.tr/doviz-burosu-yetkili-muessese-kurulusu-vergi-masak | Faaliyet grubu, ortaklar, merkez/şube ve işlem sistemi |
Önce Düzenleyici Kurumu ve Faaliyeti Ayırın
| İş modeli | İlk düzenleyici kontrol | MASAK dosyasındaki odak |
|---|---|---|
| Ödeme kuruluşu | 6493 sayılı Kanun ve TCMB faaliyet izni | Müşteri, ödeme hesabı, temsilci, transfer ve şüpheli işlem |
| Elektronik para kuruluşu | 6493 sayılı Kanun, e-para ihracı ve TCMB | Müşteri fonu, cüzdan, yükleme/boşaltma, transfer ve gerçek faydalanıcı |
| Kripto varlık hizmet sağlayıcı | Sermaye piyasası mevzuatı ve SPK | Uzaktan kimlik, cüzdan/transfer, seyahat kuralı, sıkılaştırılmış tedbirler |
| Fintek yazılım sağlayıcısı | Yazılımın fiilen ödeme/varlık hizmeti sunup sunmadığı | Müşteri adına işlem yapılıyorsa kapsam analizi; yalnız teknoloji hizmetiyse veri ve sözleşme kontrolü |
| Döviz bürosu | Yetkili müessese düzeni ve Hazine ve Maliye Bakanlığı | Kimlik, işlem izleme, şüpheli işlem ve kayıt saklama |
Bir şirketin kendisini “teknoloji şirketi” olarak tanımlaması, fiilen ödeme veya kripto varlık hizmeti sunuyorsa düzenleyici kapsamı ortadan kaldırmaz.
MASAK Uyum Programının Temel Bileşenleri
Faaliyet ve şirket kapsamına göre yükümlülük ayrıntıları değişebilse de güçlü bir uyum yapısında şu bileşenler birlikte çalışır:
- Kurum politikası ve yazılı prosedürler
- Müşteri, ürün, ülke, kanal ve işlem bazlı risk yönetimi
- İzleme ve kontrol senaryoları
- Uyum görevlisi, yardımcısı ve organizasyon bağımsızlığı
- Çalışan ve yönetim eğitimleri
- İç denetim ve bulgu takibi
- Müşterinin tanınması ve gerçek faydalanıcı tespiti
- Şüpheli işlem inceleme, karar ve bildirim süreci
- Bilgi-belge verme ve kayıt saklama
- Yönetim kuruluna düzenli raporlama
Politika metninin bulunması yeterli değildir; sistem kuralı, vaka kaydı, karar gerekçesi, görev ayrılığı ve yönetim raporu uygulamada gösterilebilmelidir.
Müşteri Kabulünde Kurulacak Kontroller
| Kontrol | Uygulama sorusu |
|---|---|
| Kimlik tespiti | Müşterinin kimliği güvenilir belge ve yöntemle doğrulandı mı? |
| Gerçek faydalanıcı | Tüzel kişi veya başkası hesabına harekette nihai kontrol sahibi belirlendi mi? |
| İş ilişkisinin amacı | Ürün, beklenen işlem hacmi ve fon kaynağı anlaşıldı mı? |
| Risk sınıfı | Müşteri, ülke, ürün, kanal ve işlem riski birlikte puanlandı mı? |
| Kamusal nüfuz | İlgili kişi ve yakın/bağlantılı kişi kontrolleri yapıldı mı? |
| Yaptırım kontrolleri | Güncel listeler ve benzer isim incelemesi denetlenebilir mi? |
| Sıkılaştırılmış tedbir | Yüksek riskli müşteride ek bilgi, onay ve izleme çalışıyor mu? |
| Periyodik güncelleme | Kimlik ve risk verisi ilişki boyunca yenileniyor mu? |
Uzaktan Kimlik Tespiti
Ödeme ve elektronik para kuruluşları ile kripto varlık hizmet sağlayıcılarında uzaktan kimlik tespiti aynı teknik ekranı paylaşsa bile hukuki dayanak ve ayrıntılar farklı olabilir. Kimlik belgesi doğrulaması, canlılık, görüntülü görüşme veya diğer yöntemlerin yanında müşteri profilinin ve iş ilişkisinin amacının değerlendirilmesi gerekir.
Uzaktan edinilen müşteride şu kayıtlar denetlenebilir olmalıdır:
- Başvuru zamanı, cihaz ve oturum kayıtları
- Kimlik doğrulama sonucu ve hata/tekrarlar
- Fonun kaynağı ve beklenen işlem profili
- Risk sınıfı ve varsa ek onay
- İlk işlem ile müşteri profilinin uyumu
- Sonraki yüz yüze işlemde gereken güncellemeler
- Veri saklama, erişim ve güvenlik kontrolleri
İşlem İzleme ve Şüpheli İşlem
Şüpheli işlem incelemesi yalnız büyük tutarlı işlemlere bakmak değildir. Müşterinin profiliyle uyumsuz hareket, çoklu hesap/cüzdan ilişkisi, parçalı işlemler, hızlı giriş-çıkış, olağandışı ülke/cihaz, başarısız kimlik denemeleri, açıklanamayan fon kaynağı ve aracı hesap kullanımı gibi örüntüler değerlendirilmelidir.
Her vaka için en az şu denetim izi tutulmalıdır:
- Uyarıyı üreten kural ve tarih
- Müşteri ve ilişkili hesap/cüzdanlar
- İncelenen işlem ve destekleyici kayıtlar
- Ek bilgi talebi ve müşteri cevabı
- Uyum değerlendirmesi ve karar gerekçesi
- Bildirim yapıldıysa güvenli referans kaydı
- Hesap/ürün için uygulanan ek tedbir
Şüpheli işlem bildirimi yapılıp yapılmadığı müşteriye açıklanacak bir konu değildir. Gizlilik ve erişim yetkisi prosedürde ayrıca korunmalıdır.
Kripto Şirketlerinde Ek Kontroller
MASAK'ın güncel kripto varlık hizmet sağlayıcı rehberi; müşteri tanıma, uzaktan kimlik, sıkılaştırılmış tedbir, seyahat kuralı, transfer kontrolleri, kamusal nüfuz sahibi kişiler, şüpheli işlem ve uyum programı başlıklarını birlikte ele alır.
Kripto işlem akışında ayrıca şu eşleşmeler yapılmalıdır:
- Müşteri hesabı ile cüzdan sahipliği
- Platform içi kayıt ile zincir üstü işlem
- Transfer gönderen/alıcı bilgileri
- Saklama ve platform varlıklarının ayrımı
- Müşteri varlığı ile şirket varlığının ayrımı
- Komisyon, spread ve diğer gelir kayıtları
- Türk lirası/döviz banka mutabakatı
Muhasebe ve Mutabakat Bağı
Uyum ekibi ile muhasebe aynı işlemi farklı tanımlarla izliyorsa risk artar. Müşteri fonu şirket geliri değildir; komisyon geliri, kullanıcı bakiyesi, takas/settlement alacağı, iade, chargeback, askı hesap ve şirket varlığı ayrı hesaplarda izlenmelidir.
| Operasyon kaydı | Muhasebe kontrolü |
|---|---|
| Müşteri hesabına gelen fon | Müşteri yükümlülüğü ve koruma hesabı eşleşmesi |
| Transfer/ödeme | İşlem sistemi, banka ve yevmiye kaydı mutabakatı |
| Komisyon | Gelirin doğduğu işlem ve belge düzeni |
| İade/chargeback | Müşteri hesabı, banka ve gelir düzeltmesi |
| Kripto transferi | Platform, cüzdan ve varsa değerleme kaydı |
| Şüpheli vaka | İşlemin ekonomik açıklaması ve destekleyici belgeler |
En Sık Yapılan Hatalar
- TCMB veya SPK sürecini MASAK uyumu yerine koymak
- Kimlik belgesi toplamayı müşteri tanıma için yeterli görmek
- Gerçek faydalanıcı ve başkası hesabına işlem kontrollerini atlamak
- Bütün müşterilere aynı risk puanını vermek
- İzleme senaryolarını ürün ve ülke riskine göre test etmemek
- Şüpheli işlem kararını gerekçesiz kapatmak
- Uyum görevlisini operasyonla çakışan yetkiler altında bırakmak
- Müşteri fonu ile şirket gelirini muhasebede karıştırmak
- Bulut ve dış hizmet sağlayıcı riskini yalnız sözleşmeyle kapatmak
- Uyum, bilgi sistemi, KVKK ve muhasebe kayıtlarını ayrı dünyalarda tutmak
Sık Sorulan Sorular
TCMB faaliyet izni MASAK uyumu için yeterli mi?
Hayır. Faaliyet izni ile suç gelirlerinin aklanmasının ve terörün finansmanının önlenmesine ilişkin yükümlülükler ayrı katmanlardır.
Her fintek şirketi MASAK yükümlüsü müdür?
Şirketin adı değil fiilen sunduğu hizmet belirleyicidir. Yalnız teknoloji sağlayan şirket ile müşteri fonu, ödeme, cüzdan, transfer veya kripto hizmeti sunan şirket ayrı incelenmelidir.
Uzaktan kimlik tespiti yaptıktan sonra başka kontrol gerekir mi?
Evet. İş ilişkisinin amacı, fon kaynağı, beklenen hacim, risk sınıfı, sıkılaştırılmış tedbir ve işlem izleme ilişki boyunca devam eder.
Şüpheli işlem yalnız yüksek tutarlı işlem midir?
Hayır. Tutar kadar işlem örüntüsü, müşteri profili, ülke, kanal, fon kaynağı ve işlemin ekonomik amacı değerlendirilir.
Muhasebe kayıtları MASAK dosyasında neden önemlidir?
Fonun müşteriye mi şirkete mi ait olduğu, komisyonun nasıl doğduğu ve işlemin banka/hesap/cüzdan hareketiyle eşleşmesi şüpheli işlem incelemesinin maddi temelini güçlendirir.
İlk inceleme için hangi belgeler gerekir?
İş modeli, izin durumu, ürün listesi, müşteri kabul akışı, risk politikası, izleme senaryoları, uyum organizasyonu, vaka örnekleri, muhasebe hesap planı ve mutabakat kayıtları gerekir.
Ön İnceleme İçin Hazır Liste
İş modeli, izin/liste durumu, müşteri ülkeleri, onboarding, işlem akışı, risk puanı, izleme senaryoları, uyum organizasyonu ve muhasebe-mutabakat yapısını tek mesajda gönderin.
Başlangıç: info@ozmconsultancy.com
Doğrudan iletişim: https://evrenozmen.com.tr/iletisim
Resmi Kaynaklar
- MASAK, ödeme ve elektronik para kuruluşları mevzuatı: https://masak.hmb.gov.tr/odeme-ve-elektronik-para-kuruluslari-3/
- MASAK, ödeme ve elektronik para kuruluşları Şüpheli İşlem Bildirimi Rehberi duyurusu: https://masak.hmb.gov.tr/duyuru/odeme-ve-elektronik-para-kuruluslari-supheli-islem-bildirimi-rehberi-ve-masak-online-sistemi-guncellendi
- MASAK, Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılar Rehberi duyurusu: https://masak.hmb.gov.tr/duyuru/kripto-varlik-hizmet-saglayicilar-rehberi-guncellendi-ve-yayimlandi
- MASAK, Genel Tebliğ Sıra No. 19: https://masak.hmb.gov.tr/masak-genel-tebligi-sira-no-19/
- TCMB, ödeme hizmetleri mevzuatı ve faaliyet izni aşamaları: https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB%2BTR/Main%2BMenu/Temel%2BFaaliyetler/Odeme%2BHizmetleri
- KVKK, veri güvenliğine ilişkin yükümlülükler: https://www.kvkk.gov.tr/Icerik/2040/Veri-Guvenligine-Iliskin-Yukumlulukler
Bu içerik genel bilgilendirmedir. TCMB, SPK, MASAK, KVKK, vergi ve muhasebe yükümlülükleri şirketin faaliyeti, izni, müşteri/işlem profili ve güncel mevzuata göre ayrıca değerlendirilmelidir.
